Theodhoros Kolokotronis

Kolokotronisi lindi më 3 prill 1770 në Ramovuni të Mesenisë, në jugperëndim të Peloponezit, në një familje kleftësh, të jashtëligjshmëve të armatosur të maleve osmane, të cilët kishin luftuar po atë vit në kryengritjen e dështuar të Orlovit. I ati, Konstandini, u vra nga forcat osmane në vitin 1780, kur djali ishte dhjetë vjeç; ai u rrit me pushkë në dorë dhe në të njëzetat ishte vetë kapiten kleftësh. Në vitin 1806 osmanët i ndoqën kleftët e Peloponezit dhe ai u arratis në Zakinth, në Ishujt Jonianë, ku shërbeu si oficer në një regjiment grek të ushtrisë britanike dhe mësoi diçka nga lufta e rregullt. Atje, në vitin 1818, u bashkua me Filiki Eterinë, shoqërinë e fshehtë që përgatiste revolucionin.

Në janar të vitit 1821 zbarkoi në Mani dhe, kur shpërtheu kryengritja në mars, u bë udhëheqësi i forcave të parregullta të Peloponezit. Pas fitoreve të viteve 1821–22 u emërua komandant i përgjithshëm, por luftërat civile të vitit 1824 e vunë kundër qeverisë dhe në vitin 1825 u mbyll në një manastir në Hidra, nga ku u lirua vetëm sepse ushtria egjiptiane e Ibrahim Pashës kishte pushtuar Peloponezin. Ai mbështeti Kapodistrian dhe, pas vrasjes së guvernatorit, kundërshtoi regjencën bavareze të mbretit të ri Oton; në vitin 1834 u gjykua për tradhti dhe u dënua me vdekje. Dy nga gjyqtarët, Polizoidhi dhe Tercetisi, refuzuan ta nënshkruanin vendimin. Otoni e fali në vitin 1835 dhe e bëri gjeneral dhe këshilltar shteti. Vdiq në Athinë më 4 shkurt 1843, pasi ishte kthyer në shtëpi nga një ballo në pallat.

Kolokotronisi e fitoi Luftën e Pavarësisë në tokë gjatë dy viteve të saj të para. Në Valteci, në maj të vitit 1821, njerëzit e tij zmbrapsën garnizonin osman të Tripolicës, dhe më 23 shtator 1821 vetë qyteti, kryeqyteti osman i Peloponezit, ra në duart e grekëve, i ndjekur nga një masakër që ai nuk mundi ose nuk deshi ta ndalonte. Verën pasardhëse një ushtri osmane prej rreth 25.000 vetash nën komandën e Dramali Pashës hyri në Peloponez për të shtypur kryengritjen; Kolokotronisi e la të përparonte, dogji pas saj fushën e Argosit dhe, kur ajo u përpoq të tërhiqej nëpër grykat malore të Dervenaqias më 26–28 korrik 1822, e shkatërroi. Peloponezi nuk u kërcënua më seriozisht derisa mbërriti Ibrahimi në vitin 1825. Kundër trupave të disiplinuara egjiptiane të Ibrahimit ai bëri luftë guerile dhe u përgjigj grekëve që i nënshtroheshin pushtuesit me të famshmen «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» (zjarr dhe sëpatë për ata që u përulën).

Armët e tjera të tij ishin fjalët. Në vitin 1836 ia diktoi kujtimet e tij Jeorjios Tercetisit, gjyqtarit që kishte refuzuar ta dënonte; të botuara në vitin 1846 me titullin Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής (Rrëfim i ngjarjeve të racës greke), ato janë zëri i një gjeniu të pashkolluar, të drejtpërdrejtë, gazmor dhe dinak, dhe rrëfimi më i mirë i vetëm i 1821-shit nga brenda. Më 8 tetor 1838 ai u foli nxënësve të gjimnazit të Athinës në Pniks, kodrën ku mblidhej kuvendi i lashtë, duke u treguar se si revolucioni kishte nisur pa ushtarë, para apo armë, dhe duke i nxitur të mësonin, të qëndronin të bashkuar dhe ta donin atdheun. Fjalimi, i shtypur në një gazetë një muaj më vonë, lexohet edhe sot në shkollat greke.

Çdo grek e njeh fytyrën e tij: statujën e bronztë mbi kalë nga Lazaros Sohos (1904) përpara Parlamentit të Vjetër në rrugën Stadiu të Athinës, me një kopje në sheshin kryesor të Nafplios, dhe përkrenaren e famshme nga vitet e shërbimit britanik, që ruhet në Muzeun Kombëtar Historik në ndërtesën e Parlamentit të Vjetër. Ai ishte në kartëmonedhën prej 5.000 dhrahmish deri në ardhjen e euros. Rrugë me emrin Κολοκοτρώνη përshkojnë pothuajse çdo qytet, dhe fjalimi i tij në Pniks, që nis me «Εις τον τόπο τούτο, οπού εγώ πατώ σήμερα», gjendet në antologjitë shkollore krahas pjesëve nga kujtimet, të cilat një nxënës mund t'i lexojë në origjinal në Wikisource greke. Më 25 mars, Ditën e Pavarësisë, nxënësit ende vishen si ai, me përkrenaren dhe φουστανέλα-n e bardhë. Nofka Γέρος του Μοριά nuk ka nevojë për shpjegim për askënd në Greqi.

• U dënua me vdekje nga një gjykatë greke në vitin 1834, trembëdhjetë vjet pasi kishte marrë Tripolicën; dy gjyqtarët që refuzuan të nënshkruanin vendimin u bënë vetë heronj kombëtarë.
• Mezi dinte të shkruante; kujtimet e tij ia diktoi në vitin 1836 Jeorjios Tercetisit, njërit nga ata dy gjyqtarë.
• Përkrenarja e tij e famshme nuk është aspak greke: vjen nga uniforma e regjimentit grek ku shërbeu nën britanikët në Ishujt Jonianë.
• Vdiq natën kur u kthye në shtëpi nga një ballo në pallatin e mbretit Oton, në shkurt të vitit 1843.