Aristotelis Valaoritis

Valaoritis lindi më 1824 në Lefkadë, që atëherë bënte pjesë në Ishujt Jonianë nën protektoratin britanik. Familja e tij ishte e pasur dhe kishte rrënjë në Epir, në kontinentin përballë, toka e klefteve dhe e Ali Pashës që do t'i mbushte poemat e tij. Studioi në Akademinë Joniane të Korfuzit dhe pastaj në Evropën Perëndimore, në Zvicër, Francë dhe Itali, ku mori diplomën në drejtësi. Libri i tij i parë me vargje, Στιχουργήματα (Vargje), doli më 1847.

I kthyer në Ishujt Jonianë, hyri në politikë. I zgjedhur në Parlamentin Jonian në vitet 1850, u bë një nga zërat më elokuentë të kërkesës radikale për bashkim me Mbretërinë e Greqisë, kundër sundimit britanik, dhe kur ishujt u bashkuan më në fund me Greqinë më 1864, u ul si deputet në parlamentin grek në Athinë, i famshëm për fjalimet e tij të zjarrta.

Në vitet e fundit u tërhoq gjithnjë e më shumë nga jeta publike në Madouri, një ishull i vogël e i gjelbër përballë bregut lindor të Lefkadës që i përkiste familjes së tij. Atje punoi për Φωτεινός, poemën që e konsideronte më të mirën e tij, dhe atje e kaloi kohën mes ullinjve, varkave dhe peshkatarëve. Vdiq më 1879, duke e lënë Φωτεινός të papërfunduar.

Valaoritis shkroi pas Solomosit dhe Kalvosit dhe, si ata, donte një poezi kombëtare për shtetin e ri grek, por zëri i tij është më i fortë dhe më teatral. Zgjodhi greqishten popullore, gjuhën e gjallë të popullit, në një kohë kur shumë shkrimtarë në Athinë parapëlqenin katharevusën e ditur, dhe i mbushi vargjet me pamjet dhe ritmet e δημοτικά τραγούδια, këngëve popullore të klefteve: shqiponja, shkëmbinj, burime malore, rroba të zeza dhe vdekje heroike.

Temat e tij janë luftërat e grekëve kundër pushtetit osman. Κυρά Φροσύνη (Zonja Frosini, 1859) tregon historinë e një gruaje nga Janina, të mbytur në liqen bashkë me gra të tjera me urdhër të Ali Pashës më 1801. Αθανάσιος Διάκος (1867) ndjek dhjakun që luftoi në urën e Alamanës më 1821 dhe u ekzekutua mizorisht pasi u kap. Αστραπόγιαννος (Astrapojanos, 1867) është një baladë për një klefte dhe shokun e tij besnik. Përmbledhja e tij Μνημόσυνα (Përkujtime, 1857) nderoi të vdekurit e luftës.

Φωτεινός, i botuar pas vdekjes së tij, e kthen historinë në Mesjetë: një fshatar i varfër i Lefkadës ngrihet kundër zotërinjve të huaj të ishullit. Gjuha e tij më e thjeshtë dhe më e ashpër admirohet nga shumë kritikë si gjëja më e mirë që shkroi.

Në Lefkadë Valaoritis është burri i madh i ishullit: statuja e tij qëndron në qytet, ishulli Madouri me shtëpinë e tij duket nga rruga bregdetare në Nidri, dhe aktivitete kulturore vendore mbajnë emrin e tij. Rrugë me emrin Βαλαωρίτου ka në Athinë, Selanik dhe shumë qytete të tjera. Tekstet shkollore greke kanë përfshirë për një kohë të gjatë pjesë nga poemat e tij, mes tyre «Ο βράχος και το κύμα» (Shkëmbi dhe vala), dhe emri i tij lidhet me festimet e Revolucionit më 25 mars. Për një nxënës, një hyrje e mirë është të lexojë këngën popullore të Athanasios Diakosit dhe pastaj disa vargje nga poema e Valaoritisit për të njëjtin hero. Stërnipi i tij Nanos Valaoritis (1921–2019) u bë një poet i njohur surrealist.

• Vitet e fundit i kaloi në Madouri, një ishull i vockël privat përballë Lefkadës që ende i përket familjes së tij.
• Si deputet ishte një nga zërat më të fortë për bashkimin e Ishujve Jonianë me Greqinë, që u arrit më 1864.
• Poema e tij Φωτεινός, që e la të papërfunduar, nuk zhvillohet më 1821, por në Mesjetë.
• Poeti modern surrealist Nanos Valaoritis ishte stërnipi i tij.