Manolis Andronikos

Andronikos lindi më 23 tetor 1919 në Prusa (sot Bursa, në Turqi), nga një baba nga Samosi dhe një nënë nga Imbrosi. Pas Katastrofës së Azisë së Vogël më 1922, familja erdhi si refugjate në Selanik, qytetin ku ai jetoi gjithë pjesën tjetër të jetës. Më 1936 hyri në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Selanikut, ku arkeologu Konstantinos Romeos u bë mësuesi i tij; si student punoi si asistent i Romeosit në vendgërmimin e Verginës, një fshat në rrëzë të maleve të Pierisë. U diplomua më 1941.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore u arratis nga Greqia e pushtuar në Lindjen e Mesme dhe shërbeu atje në ushtrinë greke. Pas luftës hyri në Shërbimin Arkeologjik dhe, që nga viti 1949, nisi gërmimet e veta në Vergina. Studioi në Oksford më 1954–55 pranë specialistit të madh të vazove greke John Beazley dhe bëri karrierë në Universitetin e Selanikut, ku u bë profesor i rregullt i arkeologjisë klasike më 1964. Më 1976 filloi të gërmonte Tumën e Madhe, një kodër e madhe artificiale në Vergina, dhe vitin pasues erdhi zbulimi i jetës së tij. Vitet e fundit ia kushtoi studimit dhe botimit të gjetjeve, dhe më 1992 mori Kryqin e Madh të Urdhrit të Feniksit. Vdiq në Selanik më 30 mars 1992.

Për shekuj askush nuk e dinte saktësisht ku kishte qenë Ega, kryeqyteti i vjetër mbretëror i maqedonasve. Andronikos kaloi gati tridhjetë vjet në Vergina, duke gërmuar fillimisht një nekropol të gjerë me tuma të vogla varrimi të epokës së hekurit, pastaj Tumën e Madhe, 110 metra të gjerë dhe rreth 12 metra të lartë. Në vjeshtën e vitit 1977 ekipi i tij gjeti tre varre. Njëri, i vogël dhe tashmë i plaçkitur, kishte një pikturë murale madhështore të Η αρπαγή της Περσεφόνης (Rrëmbimi i Persefonës), një nga pikturat e mëdha greke shumë të rralla të shekullit IV p.e.s. që kanë mbijetuar.

Më 8 nëntor 1977 hapi Varrin II, një varr maqedonas me qemer, me një skenë gjuetie të pikturuar në fasadë, të paprekur që nga lashtësia. Brenda ndodhej një arkë prej ari të plotë, një λάρνακα, e zbukuruar me yllin maqedonas me gjashtëmbëdhjetë rreze, që përmbante eshtra të djegura të mbështjella në pëlhurë të purpurt, bashkë me një kurorë të artë me gjethe lisi, armë, parzmore dhe enë argjendi. Andronikos ia atribuoi varrin Filipit II, të vrarë më 336 p.e.s.; studiuesit ende debatojnë nëse i përkiste Filipit II apo Filipit III Arideut. Më 1978 u gjet i paprekur edhe një varr tjetër, «Varri i Princit», ndoshta varrimi i Aleksandrit IV të ri. Andronikos i shpjegoi gjetjet e tij në libra të qartë për publikun, mbi të gjitha te Βεργίνα: οι βασιλικοί τάφοι (Vergina: varret mbretërore, 1984).

Vendi ku duhet shkuar është Vergina, një orë larg Selanikut. Muzeu i Varreve Mbretërore të Egës është ndërtuar brenda vetë Tumës së Madhe: ecën nën tokë, në gjysmerrësirë, para fasadave të varreve, dhe sheh larnaksin e artë, kurorat dhe parzmoren aty ku u gjetën. Ega është Trashëgimi Botërore e UNESCO-s që nga viti 1996. Në Selanik rruga përballë Muzeut Arkeologjik mban emrin e Andronikosit, përballë qëndron një bust i tij, dhe disa shkolla mbajnë emrin e tij. Ylli i Verginës, nga kapaku i larnaksit, është bërë simbol i Maqedonisë greke, mbi flamuj, monedha dhe logo.

• Lindi në Bursa, në Turqinë e sotme, dhe erdhi në Selanik si fëmijë refugjat pas vitit 1922.
• Punoi për herë të parë në Vergina si asistent student në vitet 1930, rreth dyzet vjet para zbulimit të tij të madh.
• Larnaksi i artë nga Varri II peshon rreth njëmbëdhjetë kilogramë.
• Arkeologët ende debatojnë nëse varri i përket Filipit II apo Filipit III Arideut.