Manolis Andronikos

Andronikos 23 Ekim 1919’da Prusa’da (bugün Türkiye’deki Bursa) Sisamlı bir baba ile İmrozlu bir annenin oğlu olarak doğdu. 1922’deki Küçük Asya Felaketi’nden sonra aile mülteci olarak Selanik’e geldi; hayatının geri kalanını bu şehirde geçirdi. 1936’da Selanik Üniversitesi Felsefe Fakültesi’ne girdi; burada arkeolog Konstantinos Rhomaios hocası oldu. Öğrenciyken Pieria dağlarının eteğinde bir köy olan Vergina’daki kazı alanında Rhomaios’un asistanı olarak çalıştı. 1941’de mezun oldu.

İkinci Dünya Savaşı sırasında işgal altındaki Yunanistan’dan Orta Doğu’ya kaçtı ve orada Yunan ordusunda görev yaptı. Savaştan sonra Arkeoloji Servisi’ne katıldı ve 1949’dan itibaren Vergina’da kendi kazılarına başladı. 1954–55’te Oxford’da Yunan vazolarının büyük uzmanı John Beazley’nin yanında çalıştı ve kariyerini Selanik Üniversitesi’nde yaptı; 1964’te klasik arkeoloji profesörü oldu. 1976’da Vergina’daki devasa yapay bir tepe olan Büyük Tümülüs’ü kazmaya başladı ve ertesi yıl hayatının keşfi geldi. Son yıllarını buluntuları incelemeye ve yayımlamaya adadı; 1992’de Anka Nişanı Büyük Haçı’nı aldı. 30 Mart 1992’de Selanik’te öldü.

Yüzyıllar boyunca kimse Makedonların eski kraliyet başkenti Aigai’nin tam olarak nerede olduğunu bilmiyordu. Andronikos Vergina’da yaklaşık otuz yıl geçirdi; önce Demir Çağı’na ait küçük mezar höyüklerinden oluşan geniş bir mezarlığı, ardından 110 metre genişliğinde ve yaklaşık 12 metre yüksekliğindeki Büyük Tümülüs’ü kazdı. 1977 sonbaharında ekibi üç mezar buldu. Küçük ve daha önce soyulmuş olan birinde, Η αρπαγή της Περσεφόνης (Persephone’nin Kaçırılışı) konulu muhteşem bir duvar resmi vardı; bu, MÖ dördüncü yüzyıldan günümüze ulaşan çok az sayıdaki büyük Yunan resminden biridir.

8 Kasım 1977’de, cephesinde boyalı bir av sahnesi bulunan ve antik çağdan beri dokunulmamış tonozlu bir Makedon mezarı olan II. Mezar’ı açtı. İçinde, on altı ışınlı Makedon yıldızıyla süslenmiş som altından bir sandık, bir λάρνακα vardı; içinde mor kumaşa sarılmış yakılmış kemikler bulunuyordu, yanında da meşe yapraklarından altın bir taç, silahlar, bir zırh ve gümüş kaplar vardı. Andronikos mezarı MÖ 336’da öldürülen II. Filip’e atfetti; uzmanlar hâlâ mezarın II. Filip’e mi yoksa III. Filip Arrhidaios’a mı ait olduğunu tartışıyor. 1978’de bir mezar daha, “Prens Mezarı”, sağlam olarak bulundu; büyük olasılıkla genç IV. İskender’in mezarıydı. Andronikos buluntularını halk için yazdığı anlaşılır kitaplarda açıkladı, özellikle Βεργίνα: οι βασιλικοί τάφοι (Vergina: Kraliyet Mezarları, 1984) adlı eserinde.

Gidilecek yer, Selanik’e bir saat uzaklıktaki Vergina’dır. Aigai Kraliyet Mezarları Müzesi, Büyük Tümülüs’ün tam içine inşa edilmiştir: yerin altında, yarı karanlıkta, mezarların cepheleri önünden yürür ve altın larnaksı, taçları ve zırhı bulundukları yerde görürsünüz. Aigai 1996’dan beri UNESCO Dünya Mirası’dır. Selanik’te Arkeoloji Müzesi’nin önündeki cadde Andronikos’un adını taşır, karşısında onun bir büstü durur ve birçok okula onun adı verilmiştir. Larnaksın kapağından alınan Vergina yıldızı, bayraklarda, madeni paralarda ve logolarda Yunan Makedonyası’nın bir simgesi hâline gelmiştir.

• Bugünkü Türkiye’de, Bursa’da doğdu ve 1922’den sonra mülteci bir çocuk olarak Selanik’e geldi.
• Vergina’da ilk kez 1930’larda öğrenci asistan olarak, büyük keşfinden yaklaşık kırk yıl önce çalıştı.
• II. Mezar’daki altın larnaks yaklaşık on bir kilo ağırlığındadır.
• Mezarın II. Filip’e mi yoksa III. Filip Arrhidaios’a mı ait olduğu arkeologlar arasında hâlâ tartışılıyor.