Manolis Glezos

Glezos 9 Eylül 1922’de Nakşa (Naxos) adasında, mermer evlerden oluşan bir dağ köyü olan Apiranthos’ta doğdu. 1935’te ailesi Atina’ya taşındı; orada okulu bitirdi, küçük yaşta çalışmaya başladı ve Metaksas diktatörlüğüne ve Mihver’e karşı çıkan sol gençlik gruplarına katıldı. Almanlar 27 Nisan 1941’de Atina’ya girdi ve Akropolis’e gamalı haç çekti.

30 Mayıs’ı 31 Mayıs’a bağlayan 1941 gecesi Glezos ve okul arkadaşı Apostolos (Lakis) Santas kayanın kuzeybatı yüzündeki bir yarıktan tırmandılar, bayrak direğine ulaştılar ve bayrağı indirdiler. İşgalciler bilinmeyen suçlular için idam cezaları ilan etti; ikisi o sırada tespit edilemedi. Glezos işgal döneminde hem Almanlar hem İtalyanlar tarafından birkaç kez tutuklandı ve işkence gördü. Kardeşi Nikos 1944’te işgalciler tarafından idam edildi.

Savaştan sonra komünist Glezos İç Savaş yıllarında kovuşturuldu: birden fazla kez idama mahkûm edildi ve uluslararası tepkiler üzerine cezalar infaz edilmedi. 1951’de hapisteyken EDA partisinden milletvekili seçildi, 1961’de yine hapisten seçildi. 1967–1974 cuntası döneminde yeniden hapsedildi; toplamda on bir yıldan fazla hapiste ve dört buçuk yıl sürgünde kaldı. Sonraki yıllarda 1980’lerde PASOK milletvekili, 1984’te ve yeniden 2014’te Avrupa Parlamentosu üyesi, Nakşa’daki köyünün topluluk başkanı ve Alman savaş tazminatları için yorulmak bilmeyen bir kampanyacı oldu. 30 Mart 2020’de 97 yaşında Atina’da öldü.

Akropolis’teki bayrak, muazzam yankı uyandıran küçük bir eylemdi. İşgalin ilk haftalarında, Yunanistan çiğnenmiş ve Avrupa’nın büyük bölümü boyun eğmiş görünürken, iki öğrenci Partenon’un üzerindeki gamalı haçın indirilebileceğini gösterdi. Haber Atina’da ağızdan ağıza, sonra da yurt dışına yayıldı ve eylem, savaştan beri her yıl kutlanan Yunan direnişinin bir simgesi oldu.

Glezos için bu, siyasi bir hayatın başlangıcıydı. Direniş basınında çalıştı, 1947’de komünist Ριζοσπάστης (Rizospastis) gazetesinin yazı işleri müdürü oldu; gazete o yılın sonunda kapatılana kadar bu görevi sürdürdü. Ömrü boyunca solda kaldı: 1950’ler ve 1960’ların EDA’sından 1980’lerin PASOK’una ve 2010’ların SYRIZA’sına kadar. Hiçbir zaman rahat bir müttefik olmadı: kendi partilerini, 2015’te SYRIZA da dahil, açıkça eleştirdi.

Pratik bir yanı da vardı. 1980’lerin sonunda Apiranthos topluluk başkanıyken yerel öz yönetimi ve yağmur suyunu toprakta tutmak için küçük barajlar ve setler denedi; bu davayı on yıllarca savundu. Direniş tarihi ve doğrudan demokrasi üzerine kitaplar yazdı. Pek az Yunanlı, Glezos’un 2010’da Atina’da yaşadığı gibi, 87 yaşında bir gösteride biber gazı yemiştir; birçokları için o görüntü, protesto etmeyi hiç bırakmayan bir adamı özetliyordu.

Akropolis’e çıkın ve 30–31 Mayıs 1941 gecesini anan plaketi arayın; yıldönümü orada her yıl anılır. Nakşa’da Apiranthos, Kiklad Adaları’nın en güzel köylerinden biridir ve 1986–1990 arasında topluluk başkanlığı yapan evladıyla gurur duyar. Yunan okullarının tarih kitapları bayrak hikâyesini anlatır; Mart 2020’de, ilk Covid kapanması sırasında öldüğünde her siyasi görüşten Yunanlılar onun cesaretine saygı gösterdi; kapanma yüzünden ömrü boyunca meydanları dolduran bu adama ancak küçük bir cenaze töreni yapılabildi. «κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη» (bayrağı Akropolis’ten indirdi) sözü Yunanistan’da hiçbir açıklama gerektirmez.

• İkisi işgal boyunca suçlu olarak tespit edilmedi; Almanlar bilinmeyen failleri gıyaben idama mahkûm etti.
• İki kez, 1951’de ve 1961’de, hapisten Yunan parlamentosuna seçildi.
• 61 yaşında ve yeniden 91 yaşında Avrupa Parlamentosu üyesiydi.
• Ona sık sık «ο πρώτος παρτιζάνος της Ευρώπης» (Avrupa’nın ilk partizanı) denir; bu unvan genellikle Charles de Gaulle’e atfedilir.