Antonis Samarakis

Samarakis 16 Ağustos 1919'da Atina'da doğdu. Atina Üniversitesi'nde hukuk okudu ve 1935'te, henüz öğrenciyken, Çalışma Bakanlığı'na girdi; burada bir kesinti dışında 1963'e kadar devlet memuru olarak çalışacaktı. O kesinti İşgal'di: 1944'te istifa etti, Direniş'e katıldı, Almanlar tarafından tutuklanıp ölüme mahkûm edildi ve kaçtı. İktidar çarkına yakalanmış tek bir insanın bu deneyimi, yazdığı her şeyin konusu oldu.

Yayımlamaya geç başladı, otuz beş yaşında, «Ζητείται ελπίς» (Umut Aranıyor, 1954) adlı öykü kitabıyla; üretimi de az kaldı: yarım yüzyılda üç öykü kitabı ve üç roman. Uluslararası Çalışma Örgütü ve başka kuruluşlar için, özellikle Afrika ve Orta Doğu'da çok seyahat etti. «Το λάθος» onu yurtdışında ünlü yapınca görevinden ayrıldı ve kalemiyle geçindi.

Son on yıllarında ender türden bir kamusal figürdü: gençlerin sevdiği bir yazar. 1989'dan itibaren UNICEF'in Yunanistan İyi Niyet Elçisi oldu, uyuşturucuya karşı kampanyalar yürüttü ve ilk kez 1990'ların ortasında toplanan Yunan Gençlik Parlamentosu'nun (Βουλή των Εφήβων) esin kaynağı oldu. 8 Ağustos 2003'te, seksen dördüncü doğum gününden bir hafta önce, Pilos'ta öldü; bedenini Atina Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne bağışlamıştı.

«Ζητείται ελπίς» (1954), «Σήμα κινδύνου» (Tehlike İşareti, 1959, kısa bir roman) ve «Αρνούμαι» (Reddediyorum, 1961, Devlet Öykü Ödülü'nü kazandı) aynı kadroya sahiptir: bir memur, bir kahvede yalnız bir adam, bir çocuk, bir işçi; onları görmeyen bir şehirde adsız insanlar. Küçük bir şey olur, bir telefon, bir mektup, bir gazete manşeti, ve bu korkuya, yalnızlığa ya da beklenmedik bir iyilik eylemine açılır. Bir askerin emirleri çiğneyip iki cephe hattı arasındaki bir nehirde yüzmeye gittiği ve aynı şeyi yapan bir düşman askeriyle karşılaştığı «Το ποτάμι» (Nehir), Yunan öğrencilerin hatırladığı öyküdür.

«Το λάθος» (Hata, 1965) bu malzemeyi siyasi bir gerilim romanına dönüştürdü. Rejim'in yönettiği isimsiz bir ülkede, bir kahvede oturan adam ufacık bir hata yapar ve iki ajan tarafından tutuklanır. Başkente giden uzun yolculukta ajanlardan biri, kendini ele vermesi için onunla arkadaş olma emri almıştır; ama bunun yerine ajanın kendi insanlığı ağır basar ve kitabın son «hatası» tutuklunun değil, onundur. Soğuk, neredeyse belgesel cümlelerle, 1967 albaylar darbesinden iki yıl önce yazılan kitap, Yunanistan'da bir kehanet gibi okundu. 1975'te Peter Fleischmann tarafından Michel Piccoli ve Ugo Tognazzi'yle filme alındı.

Ardından «Το διαβατήριο» (Pasaport, 1973), diktatörlük altında yazılmış öyküler, ve «Εν ονόματι» (Adına, 1998) romanı geldi. Üslubu hiç değişmedi: kısa cümleler, tekrar, hiç mecaz yok, gazetenin sözcük dağarcığı. Yalınlık bir tercihtir: eleştirmenleri değil sıradan okurları istedi ve onlara kavuştu.

Samarakis, öğrencilerin gerçekten okuduğu az sayıdaki modern Yunan düzyazı yazarından biridir: «Το ποτάμι» ve diğer öyküler lise antolojilerinde yer alır, «Το λάθος» ise Yunan gençlerinin sık sık okuduğu ilk yetişkin romanıdır; bir dil öğrencisi için de öyle olabilir, çünkü Yunancası yalın, olay örgüsü sürükleyicidir. «Ζητείται ελπίς» ifadesi kitaptan çıkıp Yunanistan her karamsar hissettiğinde kullanılan kalıp bir manşete dönüştü. Esin kaynağı olduğu Gençlik Parlamentosu hâlâ her yıl Yunan Parlamentosu'nun genel kurul salonunda toplanır; her bölgeden ve diasporadan öğrencilere sandalye ayrılır. Yurtdışındaki ünü, İngilizce, Fransızca, Almanca ve onlarca başka dilde bulunan Hata'ya dayanır; kitap çoğu zaman polisiye rafında durur ve orada biraz yadırganır.

• «Το λάθος», Samarakis onun insan onuru üzerine bir kitap olduğunda ısrar etse de, 1970'te Fransa'da bir polisiye ödülü olan Grand Prix de Littérature Policière'i kazandı.
• İlk kitabını otuz beş yaşında yayımladı ve sonraki elli yılda yalnızca bir avuç kitap daha çıkardı; tüm eseri kısa bir rafa sığar.
• Bedenini bilime bağışladı: 2003'teki ölümünden sonra, istediği gibi Atina Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne verildi.
• Hata, Kafka ve Orwell ile karşılaştırılmıştır; oysa Rejim'inin ne adı, ne ideolojisi, ne de ülkesi vardır ve onu korkutucu kılan da tam olarak budur.