Manolis Glezos

Glezos urodził się 9 września 1922 roku w Apiranthos, górskiej wiosce o marmurowych domach na Naksos. W 1935 roku rodzina przeniosła się do Aten, gdzie skończył szkołę, od młodości pracował i zaangażował się w lewicowe grupy młodzieżowe, które sprzeciwiały się dyktaturze Metaksasa i państwom Osi. Niemcy wkroczyli do Aten 27 kwietnia 1941 roku i wywiesili swastykę na Akropolu.

W nocy z 30 na 31 maja 1941 roku Glezos i jego kolega ze studiów Apostolos (Lakis) Santas wspięli się szczeliną w skale po północno-zachodniej stronie, dotarli do masztu i ściągnęli flagę. Okupanci ogłosili wyroki śmierci dla nieznanych sprawców; obu nie rozpoznano w tamtym czasie. Glezos był kilkakrotnie aresztowany w czasie okupacji, przez Niemców i Włochów, i torturowany. Jego brat Nikos został stracony przez okupantów w 1944 roku.

Po wojnie Glezos, komunista, był prześladowany w latach wojny domowej: niejeden raz skazano go na śmierć, a wyroków nie wykonano po międzynarodowych protestach. W 1951 roku, przebywając w więzieniu, został wybrany do parlamentu z ramienia partii EDA, a w 1961 roku ponownie wybrano go zza krat. Uwięziony znów za junty w latach 1967–1974, spędził łącznie ponad jedenaście lat w więzieniu i cztery i pół roku na zesłaniu. Później był posłem PASOK w latach 80., członkiem Parlamentu Europejskiego w 1984 roku i ponownie w 2014 roku, przewodniczącym wspólnoty swojej wioski na Naksos i niestrudzonym orędownikiem niemieckich reparacji wojennych. Zmarł w Atenach 30 marca 2020 roku w wieku 97 lat.

Flaga na Akropolu była małym czynem o ogromnym oddźwięku. W pierwszych tygodniach okupacji, gdy Grecja została zajęta, a duża część Europy wydawała się pogodzona z losem, dwaj studenci pokazali, że swastykę nad Partenonem można zerwać. Wiadomość rozeszła się po Atenach pocztą pantoflową, a potem za granicą, i czyn ten stał się symbolem greckiego oporu, świętowanym co roku od zakończenia wojny.

Dla Glezosa był to początek życia politycznego. Pracował w prasie ruchu oporu, w 1947 roku był redaktorem naczelnym komunistycznej gazety Ριζοσπάστης (Rizospastis), dopóki pod koniec tego roku jej nie zamknięto, i przez całe życie pozostał na lewicy, od EDA lat 50. i 60. przez PASOK lat 80. po SYRIZĘ w latach 2010. Nigdy nie był wygodnym sojusznikiem: otwarcie krytykował własne partie, w tym SYRIZĘ w 2015 roku.

Miał też praktyczną stronę. Jako przewodniczący wspólnoty Apiranthos pod koniec lat 80. eksperymentował z samorządem lokalnym oraz z małymi tamami i tarasami zatrzymującymi wodę deszczową w glebie; tej sprawy bronił przez dziesięciolecia. Pisał książki o historii ruchu oporu i o demokracji bezpośredniej. Niewielu Greków oberwało gazem łzawiącym na demonstracji w wieku 87 lat, jak Glezos w Atenach w 2010 roku; dla wielu ten obraz streszczał człowieka, który nigdy nie przestał protestować.

Wejdźcie na Akropol i poszukajcie tablicy upamiętniającej noc z 30 na 31 maja 1941 roku; rocznicę obchodzi się tam co roku. Na Naksos Apiranthos jest jedną z najpiękniejszych wiosek Cyklad i jest dumne ze swojego syna, który był przewodniczącym wspólnoty w latach 1986–1990. Greckie szkolne podręczniki historii opowiadają historię flagi, a Grecy wszystkich barw politycznych oddali hołd jego odwadze, gdy zmarł w marcu 2020 roku, podczas pierwszego lockdownu z powodu covidu, przez co człowiek, który całe życie zapełniał place, miał tylko skromny pogrzeb. Zdanie «κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη» (ściągnął flagę z Akropolu) nie wymaga w Grecji żadnych wyjaśnień.

• W czasie okupacji obu nie rozpoznano jako sprawców; Niemcy zaocznie skazali na śmierć nieznanych sprawców.
• Dwukrotnie został wybrany do greckiego parlamentu z więzienia, w 1951 i w 1961 roku.
• Był członkiem Parlamentu Europejskiego w wieku 61 lat i ponownie w wieku 91 lat.
• Często nazywa się go «ο πρώτος παρτιζάνος της Ευρώπης» (pierwszy partyzant Europy), a tytuł ten zwykle przypisuje się Charles’owi de Gaulle’owi.