Lela Karajani

Lela Karajani urodziła się w 1898 roku w Limni, małym nadmorskim miasteczku na północy Eubei. Wyszła za mąż i osiadła w Atenach, gdzie wychowała liczną rodzinę z siedmiorgiem dzieci. Nic w jej przedwojennym życiu nie zapowiadało bohaterki: była gospodynią domową i matką w ateńskiej rodzinie z klasy średniej.

W kwietniu 1941 roku armia niemiecka wkroczyła do Aten, a Grecja została podzielona między okupację niemiecką, włoską i bułgarską. Tysiące żołnierzy brytyjskich, australijskich i nowozelandzkich, którzy walczyli w Grecji, pozostało w kraju i się ukrywało. Karajani wraz z członkami rodziny i przyjaciółmi zaczęła dawać im schronienie, karmić ich i organizować ich ucieczkę łodziami na Bliski Wschód. Jej dom stał się centrum rosnącej siatki. Przez kolejne trzy lata grupa, która przyjęła nazwę «Μπουμπουλίνα» (Bubulina), zbierała też informacje wojskowe dla aliantów, pomagała ludziom poszukiwanym przez Niemców i brała udział w akcjach sabotażowych. Po raz pierwszy aresztowano ją w październiku 1941 roku; spędziła około siedmiu miesięcy w więzieniu, po czym wróciła do swojej działalności.

Latem 1944 roku, zdradzona przez donosiciela, została ponownie aresztowana wraz z kilkorgiem swoich dzieci i przewieziona do siedziby gestapo przy ulicy Merlin. Była przesłuchiwana i torturowana, ale nie wydała towarzyszy. Przetrzymywano ją w obozie koncentracyjnym Chajdari na zachód od Aten, największym niemieckim obozie w okupowanej Grecji. 8 września 1944 roku została rozstrzelana w gaju Chajdari razem z około sześćdziesięcioma innymi więźniami. Miesiąc później, w październiku 1944 roku, Niemcy opuścili Ateny.

Siatka «Bubulina» dobrze pokazuje, jak działał grecki ruch oporu w miastach. W odróżnieniu od uzbrojonych oddziałów w górach grupy miejskie żyły w okupowanej stolicy pełnej donosicieli i patroli. Ich bronią były zaufanie, tajemnica i odwaga: domy, w których mógł przenocować obcy, rodziny dzielące się jedzeniem w mieście, gdzie zimą 1941–42 dziesiątki tysięcy ludzi zmarły z głodu, rybacy gotowi wypłynąć nocą i wiadomości przekazywane z rąk do rąk.

Rolą Karajani była rola organizatorki. Werbowała pomocników, znajdowała bezpieczne kryjówki i łodzie i dbała o to, by informacje zebrane przez jej ludzi docierały do aliantów na Bliskim Wschodzie. Wybór nazwy «Μπουμπουλίνα» mówi wiele: Laskarina Bubulina, armatorka i dowódczyni morska wojny o niepodległość, była najsłynniejszą grecką bojowniczką, a grupa Karajani wpisywała się w tę tradycję. Jej znaczenie jest też symboliczne. Pokazała, że ruch oporu nie był tylko dla młodych mężczyzn z bronią, lecz także dla kobiet i matek, a jej spokojna odwaga po aresztowaniu stała się wzorem. Po wojnie Akademia Ateńska uhonorowała ją pośmiertnie, a w 2011 roku Jad Waszem uznał ją za Sprawiedliwą wśród Narodów Świata za pomoc Żydom w czasie okupacji. Jej życie opisano w książkach, tekstach szkolnych i telewizyjnych filmach dokumentalnych.

Dziś jej imię nosi ulica w pobliżu placu Amerikis w Atenach, a jej marmurowe popiersie (1963) stoi przy ulicy Tositsa w Exarchii, upamiętniając kobiety ruchu oporu. Ulice jej imienia są też w Salonikach, Chalkidzie, Chajdari i innych miastach. Jej historię opowiada się w szkołach w okolicach 28 października i w rocznicę wyzwolenia Aten, 12 października. Teren dawnego obozu Chajdari, z pomnikiem więźniów torturowanych i rozstrzelanych w tym miejscu, można zwiedzać. Jeśli chcesz poćwiczyć grecki, szukaj każdej jesieni słowa αντίσταση (opór) i nazwy «Μπουμπουλίνα» na stronach historycznych greckich gazet: nazwisko Leli Karajani wraca co roku.

• Była matką siedmiorga dzieci, gdy zaczęła ukrywać w swoim domu żołnierzy alianckich.
• Jej siatka przyjęła imię Bubuliny, bohaterki wojny o niepodległość z 1821 roku.
• Została stracona 8 września 1944 roku, około miesiąca przed opuszczeniem Aten przez Niemców.
• W 2011 roku Jad Waszem uznał ją za Sprawiedliwą wśród Narodów Świata.