Teodoros Kolokotronis

Kolokotronis urodził się 3 kwietnia 1770 roku w Ramovouni w Mesenii, w południowo-zachodniej części Peloponezu, w rodzinie kleftów, uzbrojonych banitów z osmańskich gór, którzy w tym samym roku walczyli w nieudanym powstaniu Orłowa. Jego ojciec Konstandinos zginął z rąk wojsk osmańskich w 1780 roku, gdy chłopiec miał dziesięć lat; dorastał z bronią w ręku, a mając dwadzieścia kilka lat, sam był kapitanem kleftów. W 1806 roku Osmanowie rozpoczęli obławę na kleftów Peloponezu, a on uciekł na Zakintos na Wyspach Jońskich, gdzie służył jako oficer w greckim pułku armii brytyjskiej i nauczył się co nieco o regularnej wojnie. Tam w 1818 roku wstąpił do Filiki Eterii, tajnego stowarzyszenia przygotowującego rewolucję.

W styczniu 1821 roku wylądował na Mani, a gdy w marcu wybuchło powstanie, stanął na czele nieregularnych oddziałów Peloponezu. Po zwycięstwach lat 1821–22 został mianowany naczelnym wodzem, ale wojny domowe 1824 roku postawiły go przeciw rządowi i w 1825 roku uwięziono go w klasztorze na Hydrze; wypuszczono go tylko dlatego, że egipska armia Ibrahima Paszy najechała Peloponez. Popierał Kapodistriasa, a po zabójstwie gubernatora sprzeciwiał się bawarskiej regencji młodego króla Ottona; w 1834 roku został osądzony za zdradę i skazany na śmierć. Dwóch sędziów, Polizoidis i Tertsetis, odmówiło podpisania wyroku. Otton ułaskawił go w 1835 roku i mianował generałem oraz radcą stanu. Zmarł w Atenach 4 lutego 1843 roku, po powrocie do domu z balu w pałacu.

Kolokotronis wygrał wojnę o niepodległość na lądzie w jej pierwszych dwóch latach. Pod Valtetsi w maju 1821 roku jego ludzie odparli osmański garnizon Tripolitsy, a 23 września 1821 roku samo miasto, osmańska stolica Peloponezu, padło łupem Greków, po czym doszło do rzezi, której nie mógł albo nie chciał powstrzymać. Następnego lata armia osmańska licząca około 25 000 ludzi pod wodzą Dramalego Paszy wkroczyła na Peloponez, by zdławić powstanie; Kolokotronis pozwolił jej posuwać się naprzód, spalił za nią równinę Argos, a gdy w dniach 26–28 lipca 1822 roku próbowała wycofać się przez górskie przełęcze pod Dervenakią, rozbił ją. Peloponez nie był już poważnie zagrożony aż do przybycia Ibrahima w 1825 roku. Przeciw zdyscyplinowanym egipskim wojskom Ibrahima prowadził wojnę partyzancką, a Grekom poddającym się najeźdźcy odpowiedział słynnym «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» (ogień i topór dla tych, którzy się pokłonili).

Jego inną bronią były słowa. W 1836 roku podyktował pamiętniki Jeorjosowi Tertsetisowi, sędziemu, który odmówił skazania go; wydane w 1846 roku pod tytułem Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής (Opowieść o wydarzeniach rodu greckiego), są głosem niewykształconego geniusza, bezpośredniego, zabawnego i przebiegłego, i najlepszą pojedynczą relacją o roku 1821 od środka. 8 października 1838 roku przemówił do uczniów ateńskiego gimnazjum na Pnyksie, wzgórzu, na którym zbierało się starożytne zgromadzenie, opowiadając im, jak rewolucja zaczęła się bez żołnierzy, pieniędzy i broni, i zachęcając ich do nauki, jedności i miłości do ojczyzny. Mowa, wydrukowana w gazecie miesiąc później, jest czytana w greckich szkołach do dziś.

Każdy Grek zna jego twarz: brązowy pomnik konny dłuta Lazarosa Sochosa (1904) przed Starym Parlamentem przy ulicy Stadiou w Atenach, z kopią na głównym placu Nauplionu, oraz słynny hełm z lat jego służby brytyjskiej, przechowywany w Narodowym Muzeum Historycznym w gmachu Starego Parlamentu. Widniał na banknocie 5000 drachm aż do wprowadzenia euro. Ulice o nazwie Κολοκοτρώνη biegną przez niemal każde miasto, a jego mowa na Pnyksie, zaczynająca się od słów «Εις τον τόπο τούτο, οπού εγώ πατώ σήμερα», znajduje się w szkolnych antologiach obok fragmentów pamiętników, które uczący się może przeczytać w oryginale w greckich Wikiźródłach. 25 marca, w Dniu Niepodległości, dzieci w szkołach wciąż przebierają się za niego, w hełmie i białej φουστανέλα. Przydomka Γέρος του Μοριά nikomu w Grecji nie trzeba wyjaśniać.

• W 1834 roku, trzynaście lat po zdobyciu Tripolitsy, grecki sąd skazał go na śmierć; dwaj sędziowie, którzy odmówili podpisania wyroku, sami stali się bohaterami narodowymi.
• Ledwie umiał pisać; swoje pamiętniki podyktował w 1836 roku Jeorjosowi Tertsetisowi, jednemu z tych dwóch sędziów.
• Jego słynny hełm wcale nie jest grecki: pochodzi z munduru greckiego pułku, w którym służył pod Brytyjczykami na Wyspach Jońskich.
• Zmarł w nocy, gdy wrócił do domu z balu w pałacu króla Ottona, w lutym 1843 roku.