Fotis Kondoglu

Kondoglu urodził się w listopadzie 1895 roku w Ayvalık, które Grecy nazywają Αϊβαλί lub Κυδωνίες, zamożnym greckim mieście na egejskim wybrzeżu Azji Mniejszej, naprzeciw Lesbos. Dorastał wśród żeglarzy, mnichów i rybaków, których historie później opowiadał. Studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Atenach w latach 1913–1914, a potem podróżował; do 1919 roku mieszkał głównie w Paryżu i wędrował po Europie, a w Paryżu w 1918 roku napisał swoją pierwszą książkę. Wrócił do Ayvalık, ale w 1922 roku, wraz z katastrofą małoazjatycką, grecka ludność miasta została wypędzona i Kondoglu przybył do Grecji jako uchodźca, jak ponad milion innych.

W 1923 roku udał się na górę Athos, gdzie studiował i kopiował dawne ikony i malowidła ścienne klasztorów. To doświadczenie przesądziło o jego życiu. W Atenach pracował jako konserwator ikon i malował dla cerkwi. W 1926 roku ożenił się z Marią Chadzikamburi, z którą miał córkę. W latach 1937–1939 namalował wielkie malowidła ścienne w ratuszu ateńskim, a pomagało mu dwóch młodych uczniów, którzy zostali później słynnymi malarzami, Jannis Carouchis i Nikos Engonopulos. Przez resztę życia malował ikony i freski w cerkwiach, pisał książki i artykuły oraz uczył młodszych malarzy. Zmarł w Atenach w lipcu 1965 roku.

Wielką sprawą Kondoglu było malarstwo bizantyjskie. W XIX wieku greckie cerkwie wypełniły się ikonami w słodkim, realistycznym stylu zachodnim, a dawny bizantyjski sposób malowania, ze złotym tłem, płaskimi jaskrawymi barwami, wydłużonymi postaciami i spokojnymi, dużymi oczami, uważano za prymitywny. Kondoglu uważał odwrotnie: że ikona bizantyjska jest sztuką duchową najwyższego rodzaju i prawdziwą tradycją artystyczną Greków. Jej technik nauczył się ze starych podręczników malarzy i w klasztorach, i malował w ten sposób przez całe życie. Jego malowidła ścienne w małym bizantyjskim kościele Kapnikarea, w samym środku ulicy Ermu w Atenach, najłatwiej zobaczyć. W 1960 roku wydał Έκφρασις της ορθοδόξου εικονογραφίας (Wyraz ikonografii prawosławnej), podręcznik malarstwa ikon używany do dziś, nagrodzony przez Akademię Ateńską w 1961 roku.

Był też znakomitym pisarzem. Πέδρο Καζάς (Pedro Casas, napisany w 1918, wydrukowany w 1920 roku) to krótka opowieść przygodowa o hiszpańskim żeglarzu i piracie, napisana bogatym, staroświeckim językiem ludowym. Jego późniejsze książki zbierają opowieści żeglarzy, mnichów, świętych i podróżników, snute głosem gawędziarza. Αϊβαλί, η πατρίδα μου (Ajwali, moja ojczyzna, 1962) wspomina ludzi i miejsca miasta, które utracił w 1922 roku. Zarówno jako malarz, jak i pisarz Kondoglu szukał korzeni kultury greckiej w Bizancjum i w życiu zwykłych ludzi, a nie w naśladowaniu Zachodu, a ta idea mocno wpłynęła na Pokolenie lat 30.

Aby zobaczyć dzieła Kondoglu, wejdź do kościoła Kapnikarea przy ulicy Ermu, głównej ulicy handlowej Aten, i obejrzyj malowidła ścienne; albo odwiedź ratusz ateński przy placu Kodzia, gdzie jego malowidła wciąż zdobią wnętrze. Jego ikony znajdują się w cerkwiach w całej Grecji, a Galeria Narodowa oraz Muzeum Bizantyjskie i Chrześcijańskie przechowują jego obrazy. Wielu dzisiejszych ikonopisarzy uważa się za jego spadkobierców, a styl, który wskrzesił, jest teraz zwykłym stylem nowych greckich cerkwi. Jego książki wciąż są wydawane, a Αϊβαλί, η πατρίδα μου czytają potomkowie uchodźców z 1922 roku jako portret utraconego świata.

• Przybył do Grecji jako uchodźca z Ayvalık po katastrofie małoazjatyckiej w 1922 roku.
• Wśród jego uczniów i pomocników w ratuszu ateńskim byli Jannis Carouchis i Nikos Engonopulos, dwaj wielcy greccy malarze XX wieku.
• Jego pierwsza książka, Pedro Casas (wydrukowana w 1920 roku), to opowieść piracka o hiszpańskim żeglarzu.
• Bizantyjski styl malarstwa ikon, który wskrzesił, jest dziś zwykłym stylem w nowych greckich cerkwiach.