Grigorios Ksenopulos

Ksenopulos urodził się w Konstantynopolu 9 grudnia 1867 roku, ale jego rodzina pochodziła z Zakintos i to na wyspie dorastał; jej arystokraci, chłopi, dialekt i plotki wypełniają jego najlepsze książki. W 1883 roku przyjechał do Aten, by studiować fizykę i matematykę na uniwersytecie; nigdy nie ukończył studiów, bo zaczął już pisać i publikować. Jego pierwsza powieść, Ο άνθρωπος του κόσμου (Człowiek światowy), ukazała się w 1888 roku, gdy miał dwadzieścia lat, i odtąd żył z pióra jako dziennikarz, krytyk, redaktor i powieściopisarz, pisząc dla gazet powieść w odcinkach niemal co roku przez całe życie.

W 1896 roku został redaktorem naczelnym Η Διάπλασις των Παίδων (Kształcenie dzieci), ilustrowanego pisma dla dzieci założonego w 1879 roku przez Nikolaosa Papadopulosa, i kierował nim do 1948 roku. Co tydzień odpowiadał na listy czytelników i pisał gawędziarski «List ateński» podpisany Φαίδων, kończący się słowami «Σας ασπάζομαι» (Ściskam was); przez pół wieku greckie dzieci, wśród nich większość pisarzy następnych pokoleń, dorastały razem z nim. W 1927 roku założył pismo literackie Νέα Εστία, które ukazuje się do dziś.

W 1931 roku został wybrany do Akademii Ateńskiej, a w 1934 roku został pierwszym prezesem Towarzystwa Pisarzy Greckich. Już w 1903 roku jako pierwszy ateński krytyk napisał o nieznanym poecie z Aleksandrii, Konstandinosie Kawafisie. Wspomnienia wydał pod tytułem Η ζωή μου σαν μυθιστόρημα (Moje życie jak powieść) w latach 1938–39 i zmarł w Atenach 14 stycznia 1951 roku.

Ksenopulos pisał dwa rodzaje prozy. Przetrwały przede wszystkim książki o Zakintos. Μαργαρίτα Στέφα (1893) była jego pierwszą powieścią o życiu na wyspie. Ο κόκκινος βράχος (Czerwona skała, 1905) to historia miłosna Fotini Santri, osadzona wśród szlacheckich rodów wyspy i kończąca się przy czerwonym urwisku nad morzem, od którego książka wzięła tytuł. Στέλλα Βιολάντη (Stella Violanti), napisana w 1901 roku i przerobiona na sztukę w 1909, to jego arcydzieło w miniaturze: Stella, córka bogatego kupca z Zakintos, pisze list miłosny do młodzieńca, którym gardzi jej ojciec; gdy list wychodzi na jaw, ojciec zamyka ją w spiżarni, dopóki nie poprosi o przebaczenie, a ona woli umrzeć, niż przyznać, że nie miała racji. Sztuka Ο Πόπολαρος (Plebejusz, 1933) stawia chłopa z Zakintos naprzeciw wyspiarskiej szlachty.

Powieści ateńskie to panoramy społeczne na wzór Balzaka i Zoli, których uważnie czytał. Trylogia Πλούσιοι και φτωχοί (Bogaci i biedni, 1919), Τίμιοι και άτιμοι (Uczciwi i nieuczciwi, 1921) i Τυχεροί και άτυχοι (Szczęśliwi i nieszczęśliwi, 1924) śledzi rodziny wspinające się i spadające po drabinie społecznej Aten okresu międzywojennego. Dla teatru napisał Το μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας (Tajemnica hrabiny Valerainy, 1904), Ψυχοσάββατο (Sobota Zaduszna, 1911) i Φοιτηταί (Studenci, 1919) i był jednym z pierwszych w Grecji orędowników Ibsena. Jego greka to płynny, nowoczesny język ludowy, na długo zanim język ludowy stał się językiem urzędowym, i to jeden z powodów, dla których tak łatwo go czytać sto lat później.

Στέλλα Βιολάντη czyta się w greckiej szkole średniej, a «Στέλλα Βιολάντη» stało się określeniem córki, która przeciwstawia się ojcu; utwór wielokrotnie filmowano i wystawiano. Formuła «Σας ασπάζομαι, Φαίδων» wciąż wywołuje uśmiech na twarzach starszych Greków, a Η Διάπλασις των Παίδων wspomina się jako pismo, które kształtowało czytelników od lat 80. XIX wieku do lat 40. XX wieku; wielu z nich wysłało tam swoje pierwsze wiersze. W mieście Zakintos jego dom przy ulicy Gaita mieści Muzeum Ksenopulosa, z biurkiem i rękopisami na piętrze i biblioteką dla dzieci na parterze. Νέα Εστία, założone przez niego pismo, jest najstarszym wciąż wydawanym greckim czasopismem literackim. Jego powieści wróciły do księgarń i są bezpłatnie dostępne w internecie, w domenie publicznej od 2022 roku.

• W 1903 roku opublikował «Ένας ποιητής» (Pewien poeta), pierwszy w Atenach artykuł o Konstandinosie Kawafisie, wówczas nieznanym poza Aleksandrią.
• Swój cotygodniowy list do dzieci podpisywał «Φαίδων» przez ponad pięćdziesiąt lat, od 1896 do 1948 roku.
• Νέα Εστία, założona przez niego w 1927 roku, ukazuje się odtąd bez przerwy.
• Jego wspomnienia noszą tytuł Η ζωή μου σαν μυθιστόρημα, «Moje życie jak powieść» – trafny tytuł dla człowieka, który napisał ich około osiemdziesięciu.