Fotis Kontoglu

Kontoglu lindi në nëntor 1895 në Ajvalëk, që grekët e quajnë Αϊβαλί ose Κυδωνίες, një qytet grek i begatë në bregun egjean të Azisë së Vogël, përballë Lesbosit. U rrit mes detarëve, murgjve dhe peshkatarëve, historitë e të cilëve do t'i tregonte më vonë. Studioi në Shkollën e Arteve të Bukura në Athinë më 1913–1914 dhe pastaj udhëtoi; deri më 1919 jetoi kryesisht në Paris dhe endej nëpër Evropë, dhe në Paris, më 1918, shkroi librin e tij të parë. U kthye në Ajvalëk, por më 1922, me Katastrofën e Azisë së Vogël, popullsia greke e qytetit u dëbua dhe Kontoglu erdhi në Greqi si refugjat, si më shumë se një milion të tjerë.

Më 1923 shkoi në Malin Athos, ku studioi dhe kopjoi ikonat dhe pikturat murale të vjetra të manastireve. Ajo përvojë ia përcaktoi jetën. Në Athinë punoi si restaurues ikonash dhe pikturoi për kisha. Më 1926 u martua me Maria Haxhikamburin dhe patën një vajzë. Midis 1937 dhe 1939 pikturoi murale të mëdha në Bashkinë e Athinës, i ndihmuar nga dy nxënës të rinj që do të bëheshin piktorë të famshëm, Janis Carukis dhe Nikos Engonopulos. Për pjesën tjetër të jetës pikturoi ikona dhe afreske në kisha, shkroi libra dhe artikuj dhe u dha mësim piktorëve më të rinj. Vdiq në Athinë në korrik 1965.

Kauza e madhe e Kontoglut ishte piktura bizantine. Në shekullin XIX kishat greke ishin mbushur me ikona në një stil perëndimor të ëmbël e realist, dhe mënyra e vjetër bizantine e pikturimit, me sfonde ari, ngjyra të sheshta e të ndritshme, figura të zgjatura dhe sy të mëdhenj e të qetë, konsiderohej primitive. Kontoglu besonte të kundërtën: që ikona bizantine ishte një art shpirtëror i nivelit më të lartë dhe tradita e vërtetë artistike e grekëve. Mësoi teknikat e saj nga manualet e vjetra të piktorëve dhe nga manastiret, dhe pikturoi kështu gjithë jetën. Pikturat e tij murale në kishëzën bizantine të Kapnikareas, në mes të rrugës Ermu në Athinë, janë më të lehtat për t'u parë. Më 1960 botoi Έκφρασις της ορθοδόξου εικονογραφίας (Shprehja e ikonografisë ortodokse), një manual i pikturës së ikonave që përdoret ende sot, i cili mori një çmim të Akademisë së Athinës më 1961.

Ishte gjithashtu një shkrimtar i shkëlqyer. Πέδρο Καζάς (Pedro Kazas, shkruar më 1918 dhe botuar më 1920) është një tregim i shkurtër aventure për një detar dhe pirat spanjoll, shkruar në një gjuhë popullore të pasur e të vjetër. Librat e tij të mëvonshëm mbledhin histori detarësh, murgjish, shenjtorësh dhe udhëtarësh, të treguara me zërin e një rrëfimtari. Αϊβαλί, η πατρίδα μου (Ajvali, atdheu im, 1962) kujton njerëzit dhe vendet e qytetit që humbi më 1922. Si piktor dhe si shkrimtar, Kontoglu kërkoi rrënjët e kulturës greke në Bizant dhe në jetën e njerëzve të thjeshtë, jo në imitimin e Perëndimit, një ide që ndikoi fort te Brezi i Viteve '30.

Për të parë veprën e Kontoglut, hyni në kishën e Kapnikareas në rrugën Ermu, rruga kryesore tregtare e Athinës, dhe shikoni pikturat murale; ose vizitoni Bashkinë e Athinës në sheshin Koxia, ku muralet e tij ende zbukurojnë brendësinë. Ikonat e tij gjenden në kisha në gjithë Greqinë, dhe Galeria Kombëtare dhe Muzeu Bizantin dhe i Krishterë ruajnë piktura të tij. Shumë piktorë ikonash të sotëm e shohin veten si trashëgimtarë të tij, dhe stili që ai ringjalli tani është stili i zakonshëm i kishave të reja greke. Librat e tij botohen ende, dhe Αϊβαλί, η πατρίδα μου lexohet nga pasardhësit e refugjatëve të 1922-shit si portret i një bote të humbur.

• Erdhi në Greqi si refugjat nga Ajvalëku pas Katastrofës së Azisë së Vogël më 1922.
• Ndër nxënësit dhe ndihmësit e tij në Bashkinë e Athinës ishin Janis Carukis dhe Nikos Engonopulos, dy nga piktorët e mëdhenj grekë të shekullit XX.
• Libri i tij i parë, Pedro Kazas (botuar më 1920), është një histori piratësh për një detar spanjoll.
• Stili bizantin i pikturës së ikonave që ai ringjalli është sot stili i zakonshëm në kishat e reja greke.