Janis Caruhis

Caruhis lindi në Pire më 13 janar 1910, në një familje që shpejt u shpërngul në Athinë. Studioi në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës nga 1929 deri në 1935 nën Konstandinos Parthenisin dhe, në të njëjtën kohë, që nga viti 1931, punoi pranë Fotis Kondoglusë, piktorit dhe shkrimtarit që po ringjallte pikturën e ikonave bizantine; prej tij Caruhis mësoi ngjyrën e sheshtë, konturin e fortë dhe respektin për piktorin popullor Theofilos, që i qëndruan gjithë jetën. Më 1935 udhëtoi në Stamboll e pastaj në Paris, ku pa veprën e Matisit dhe njohu Xhakometin dhe skulptorin Loran. Ekspozita e tij e parë vetjake u mbajt në Athinë më 1938.

Luftoi në frontin shqiptar më 1940–41 dhe e kaloi pushtimin në Athinë, duke pikturuar dhe duke nisur bashkëpunimin e gjatë me Teatrin e Artit të Karolos Kunit, për të cilin projektoi skena dhe kostume që nga vitet 1940. Në vitet 1950 dhe 1960 pikturoi veprat më të njohura, marinarët, ushtarët, kafenetë, dhe fitoi famë ndërkombëtare; më 1958 përfaqësoi Greqinë në Bienalen e Venecias. Po atë vit projektoi Medean e Maria Kallasit në Dallas dhe më vonë, më 1961, Medean e saj në Epidaur.

Gjatë diktaturës së 1967–74 jetoi në Paris dhe u kthye përfundimisht më 1980. Më 1981 e ktheu shtëpinë e tij në Marusi, në veri të Athinës, në Fondacionin dhe muzeun Janis Caruhis. Vdiq në Athinë më 20 korrik 1989.

Caruhis i përkiste brezit të viteve 1930, piktorëve dhe poetëve që pyesnin se çfarë mund të ishte një art modern grek, dhe përgjigjja e tij ishte të shikonte atë që ekzistonte tashmë: ikonat bizantine, teatrin e hijeve Karagjozi, pikturat naive të Theofilosit, shtëpitë neoklasike të Pireut, valltarët e zejbekikos në taverna. Të gjitha këto i pikturoi me qartësinë dhe ngjyrën që kishte mësuar nga Matisi. Tema e tij e preferuar ishte djali i ri, me uniformë ose vetëm me këmishë, i ulur në një tavolinë ose në këmbë te një derë, i vizatuar me një çiltërsi ndaj bukurisë mashkullore që ishte e guximshme për kohën dhe që shpjegon pjesërisht pse vepra e tij dashurohet sot.

Ndër pikturat e famshme janë marinarët e shumtë që nga vitet 1930, ushtarët dhe εύζωνες (evzonët) e viteve 1950, seria alegorike për muajt dhe stinët dhe Καφενείο Νέον (Kafeneja Neon, 1965–66), një pëlhurë e madhe me burra që rrinë vetëm nën dritën e ashpër të një kafeneje në sheshin Omonia. Akuarelet e tij me shtëpi të vjetra të Pireut dhe Athinës regjistrojnë një qytet që po shembej rreth tij.

Në teatër punoi për shfaqjet e Kunit sipas Lorkës dhe Tenesi Uilliamsit, për dramën antike në Epidaur dhe për operën, dhe më 1977 vetë vuri në skenë dhe projektoi Τρωάδες (Trojanet) e Euripidit, në një parking të hapur në qendër të Athinës. Shkroi edhe: Ως στρουθίον μονάζον επί δώματος (Si një harabel i vetmuar mbi çati, 1978) dhe Αγαθόν το εξομολογείσθαι (Është mirë të rrëfehesh, 1986) mbledhin ese dhe kujtime në një greqishte të thatë dhe plot humor.

Muzeu i Fondacionit Janis Caruhis në Marusi, në shtëpinë ku jetoi dhe punoi, ekspozon pikturat, projektet skenike dhe sendet e tij personale, ndërsa Galeria Kombëtare në Athinë ruan shumë nga veprat e tij kryesore; një ekspozitë e madhe për njëqindvjetorin në Muzeun Benaki më 2009–10 tërhoqi numër rekord vizitorësh. Marinarët dhe ushtarët e tij janë sot pjesë e imazhit kombëtar të Greqisë, të shtypur në postera, kopertina librash dhe kartolina, dhe skenat e kostumet e tij për Kunin i përkasin historisë së teatrit grek. Fjalia e tij «Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις» (Në Greqi je ai që deklaron se je) citohet vazhdimisht, zakonisht me të qeshur, për zakonin grek të shpikjes së vetvetes. Nxënësi mund të vizitojë muzeun e Marusit, gjysmë ore me metro nga qendra e Athinës, dhe të kërkojë veprat e tij në Galerinë Kombëtare.

• Para se të studionte pikturën moderne, mësoi të pikturonte ikona bizantine në punishten e Fotis Kondoglusë dhe e ruajti gjithë jetën ngjyrën e sheshtë dhe konturin e fortë të ikonografit.
• Projektoi Medean e Maria Kallasit në Dallas më 1958 dhe sërish në teatrin antik të Epidaurit më 1961.
• Më 1977 vuri në skenë Trojanet e Euripidit në një parking në qendër të Athinës.
• Titulli i librit të tij «Ως στρουθίον μονάζον επί δώματος» është një varg nga Psalmet: si një harabel i vetmuar mbi çati.