Apostolos Kaldaras

Kaldarasi lindi më 7 prill 1922 në Trikala të Thesalisë, në të njëjtin vit kur katastrofa e Azisë së Vogël solli në kontinent më shumë se një milion refugjatë grekë, një rastësi që më vonë do ta kthente në muzikë. Mësoi buzukin që i vogël, kur ai ishte ende instrumenti i të varfërve dhe i botës së nëndheshme të rebetikos, studioi në shkollën e agronomisë të Universitetit të Selanikut dhe gjatë pushtimit u bë muzikant profesionist. Regjistrimet e tij të para datojnë nga viti 1946.

U formua si muzikant gjatë pushtimit gjerman dhe Luftës Civile, dekadës më të vështirë të historisë moderne greke, dhe këngët e tij të hershme mbartin atë peshë: urinë, natën, ndarjen, nënat që presin bijtë në burg ose në internim. Që nga fundi i viteve 1940 këngët e tij u regjistruan nga këngëtarët kryesorë të rebetikos dhe laïkos, dhe ai u bë një nga kompozitorët më të respektuar të brezit që erdhi pas Markos Vamvakarisit dhe Vasilis Cicanisit. Shkroi qindra këngë gjatë katër dekadave.

Në fillim të viteve 1970, në mes të diktaturës, iu kushtua një projekti më të madh me tekstshkruesin Pitagoras Papastamatiu: një album të tërë për refugjatët e Azisë së Vogël. Ai i solli një publik të ri e më të ri në moshë dhe ishte një hap i hershëm vendimtar për një këngëtare të re, Haris Aleksiun. Kaldarasi vdiq në Athinë më 8 prill 1990, një ditë pas ditëlindjes së tij të 68-të.

Kaldarasi shkruante në gjuhën e rebetikos, të zejbekikos dhe hasapikos, të buzukit dhe të bagllamasë, por këngët e tij tashmë shkonin përtej botës së vogël të teqeve të hashishit, drejt këngës së gjerë popullore të viteve 1950. Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι (Ra nata pa hënë, 1947) përshkruan një djalë të ri që s’mund të flejë në errësirën e thellë; u shkrua në vitet e Luftës Civile dhe shumë dëgjues dëgjuan në të fatin e të burgosurve dhe të internuarve. U regjistrua për herë të parë më 1947 nga Stella Haskil, dhe më 1951 Manos Haxhidhaqis e përfshiu në ciklin e tij për piano Έξι λαϊκές ζωγραφιές (Gjashtë piktura popullore).

Kryevepra e tij është Μικρά Ασία (Azia e Vogël, 1972), me tekste të Pitagoras Papastamatiut dhe me zërat e Haris Aleksiut dhe Jorgos Dalarasit. I dalë pesëdhjetë vjet pas katastrofës së 1922-shit, është një cikël këngësh për qytetet e humbura të Jonisë, Smirnën në flakë, ikjen përmes Egjeut dhe jetën e re të vështirë të refugjatëve në Greqi. Muzika përzien rebetikon e Pireut me ngjyrat më të buta, lindore të muzikës që refugjatët sollën me vete. Albumi u shit në sasi të mëdha dhe mbetet një nga albumet e mëdha koncept të muzikës popullore greke. Pas tij erdhën më 1973 Βυζαντινός Εσπερινός (Mbrëmësorja bizantine), përsëri me Dalarasin, dhe më 1977 Οι ξεριζωμένοι (Të shrrënjosurit).

Filloni me Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι: e kanë regjistruar dhjetëra këngëtarë, nga zërat e vjetër të rebetikos te Jorgos Dalarasi dhe artistë më të rinj, dhe do ta dëgjoni në çdo tavernë me muzikë live. Pastaj dëgjoni albumin Μικρά Ασία nga fillimi në fund, mundësisht me tekstet, dhe do të mësoni për 1922-shin sa nga një libër historie. Për Haris Aleksiun, atëherë fillestare, ishte një nga disqet që e bënë të njohur. Në Trikala, ku u rrit, kujtohet si muzikanti i madh i qytetit. Faqet e sajtit për Cicanisin dhe Vamvakarisin tregojnë botën nga vinte.

• Lindi më 1922, vitin e katastrofës së Azisë së Vogël, dhe pesëdhjetë vjet më vonë shkroi albumin më të famshëm për të.
• Μικρά Ασία doli më 1972, nën diktaturë, dhe ishte një nga disqet e para të Haris Aleksiut.
• Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι është regjistruar nga kaq shumë këngëtarë sa shumë grekë mendojnë se është këngë popullore.