Κατίνα Παξινού

Η Κατίνα Παξινού γεννήθηκε στον Πειραιά στις 17 Δεκεμβρίου 1900, σε εύπορη οικογένεια· Παξινός ήταν το επώνυμο του πρώτου της συζύγου. Σπούδασε αρχικά τραγούδι, μελετώντας μουσική στη Γενεύη, και έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή της όπερας το 1920, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, στην Αδελφή Βεατρίκη, μια όπερα που έγραψε γι' αυτήν ο Δημήτρης Μητρόπουλος. Σύντομα όμως πέρασε στο πρόζα θέατρο, και στα τέλη της δεκαετίας του 1920 έπαιζε στην Αθήνα, όπου η χαμηλή, δυνατή φωνή της και η έντασή της την ξεχώρισαν αμέσως.

Όταν ιδρύθηκε το Εθνικό Θέατρο το 1932, έγινε μία από τις πρωταγωνίστριές του, μαζί με τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Αλέξη Μινωτή, που τον είχε γνωρίσει το 1931 και που έγινε σύζυγός της και σύντροφός της στη σκηνή για όλη της τη ζωή. Τη δεκαετία του 1930 έπαιξε τις μεγάλες γυναίκες της αρχαίας τραγωδίας και πήγε ελληνικές παραστάσεις στο εξωτερικό. Η έκρηξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου τη βρήκε έξω από την Ελλάδα· συνέχισε για τις Ηνωμένες Πολιτείες, έπαιξε στα αγγλικά στο Μπρόντγουεϊ και η Paramount τής έδωσε τον ρόλο της Πιλάρ, της άγριας αντάρτισσας στο Για ποιον χτυπά η καμπάνα (1943). Ο ρόλος τής χάρισε το Όσκαρ και μια Χρυσή Σφαίρα το 1944.

Μετά από λίγες ακόμη ταινίες στο Χόλιγουντ και στην Ευρώπη, γύρισε στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο, και με τον Μινωτή ηγήθηκε των παραστάσεων αρχαίου δράματος του Εθνικού Θεάτρου επί δύο δεκαετίες, πολλές από αυτές στο θέατρο της Επιδαύρου. Πέθανε στην Αθήνα στις 22 Φεβρουαρίου 1973.

Στη σκηνή η Παξινού ήταν πάνω απ' όλα τραγωδός. Οι μεγάλοι της ρόλοι προέρχονταν από τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη: η Ηλέκτρα, που θρηνεί τον πατέρα της και περιμένει τον αδελφό της· η Εκάβη, η βασίλισσα της κατεστραμμένης Τροίας· η Μήδεια, η εγκαταλειμμένη σύζυγος που σκοτώνει τα παιδιά της· η Ιοκάστη στον Οιδίπους Τύραννος. Έπαιζε με όλο της το σώμα και με μια φωνή που μπορούσε να γεμίσει χωρίς κόπο ένα υπαίθριο θέατρο δεκατεσσάρων χιλιάδων θέσεων, και οι κριτικοί τη σύγκριναν με τις μεγάλες ηθοποιούς της Ευρώπης.

Αγαπούσε επίσης το σύγχρονο δράμα και γνώρισε στο ελληνικό κοινό έργα του Ίψεν, του Ευγένιου Ο'Νιλ και του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, του οποίου Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα ήταν ένας από τους πιο γνωστούς της ρόλους.

Η κινηματογραφική της καριέρα ήταν σύντομη αλλά διάσημη. Ως Πιλάρ στο Για ποιον χτυπά η καμπάνα, από το μυθιστόρημα του Χέμινγουεϊ για τον Ισπανικό Εμφύλιο, έπαιξε μια τραχιά, σοφή, τρομακτική γυναίκα δίπλα στον Γκάρι Κούπερ και την Ίνγκριντ Μπέργκμαν, και έκλεψε πολλές σκηνές. Εμφανίστηκε ακόμη στο Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα (1947), από την εκδοχή του Ο'Νιλ για τον ελληνικό μύθο, στον Κύριο Αρκάντιν (1955) του Όρσον Ουέλς και στο Ο Ρόκο και τα αδέλφια του (1960) του Λουκίνο Βισκόντι, ως μητέρα των αδελφών. Η δουλειά της με τον Μινωτή στην Επίδαυρο βοήθησε να γίνει το καλοκαιρινό φεστιβάλ αρχαίου δράματος αυτό που είναι σήμερα.

Κάθε καλοκαίρι, όταν το Εθνικό Θέατρο παίζει μια τραγωδία στην Επίδαυρο, οι ελληνικές εφημερίδες θυμούνται την Παξινού και τον Μινωτή, που έδωσαν στο φεστιβάλ την πρώτη του φήμη. Το Όσκαρ της είναι ακόμη λόγος υπερηφάνειας: οι Έλληνες την αναφέρουν μαζί με τους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι και Βαγγέλη ανάμεσα στους νικητές του βραβείου. Το 1955 η Εκάβη της εγκαινίασε το πρώτο Φεστιβάλ Επιδαύρου. Για έναν μαθητή, ένας καλός τρόπος να ξεκινήσει είναι να δει τις σκηνές της Πιλάρ στο Για ποιον χτυπά η καμπάνα και μετά να διαβάσει για την Ηλέκτρα ή την Εκάβη σε απλά ελληνικά: η ίδια δυνατή, πενθούσα γυναίκα εμφανίζεται και στα δύο.

• Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που κέρδισε Όσκαρ, το 1944, Β΄ Γυναικείου Ρόλου.
• Ξεκίνησε την καριέρα της ως τραγουδίστρια της όπερας πριν γίνει ηθοποιός.
• Με τον σύζυγό της Αλέξη Μινωτή ηγήθηκε για πολλά χρόνια των παραστάσεων αρχαίου δράματος του Εθνικού Θεάτρου στην Επίδαυρο.