Μανώλης Χιώτης

Ο Μανώλης Χιώτης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 21 Μαρτίου 1921 (κάποιες πηγές δίνουν το 1920). Ήταν παιδί-θαύμα: έμαθε κιθάρα, βιολί και ούτι εκτός από μπουζούκι, και ενώ ήταν ακόμη έφηβος έπαιζε ήδη επαγγελματικά και ηχογραφούσε δίσκους. Στα τέλη της δεκαετίας του 1930 μετακόμισε στην Αθήνα, όπου βρισκόταν η δισκογραφία, και σύντομα κάθε τραγουδιστής τον ήθελε στο στούντιο. Η ταχύτητα και η ακρίβειά του δεν έμοιαζαν με τίποτα απ' όσα είχε ακούσει ο κόσμος του ρεμπέτικου.

Μετά τον πόλεμο, στις δεκαετίες του 1940 και του 1950, έγινε αστέρι των αθηναϊκών νυχτερινών κέντρων, ως οργανοπαίκτης και ως συνθέτης. Συνεργάστηκε με τις μεγάλες φωνές της εποχής, και οι δίσκοι του πούλησαν πολύ. Το 1959 παντρεύτηκε τη νεαρή τραγουδίστρια Μαίρη Λίντα, και οι δυο τους έγιναν ένα ντουέτο εξαιρετικά δημοφιλές στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στη δεκαετία του 1960, στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού.

Ο Χιώτης περιόδευσε αρκετές φορές στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του 1960, παίζοντας για ελληνοαμερικανικό κοινό και για Αμερικανούς ακροατές περίεργους για το μπουζούκι, που το είχε κάνει διάσημο η ταινία Ποτέ την Κυριακή (1960)· το 1964 το ζευγάρι έπαιξε μάλιστα στον Λευκό Οίκο για τον πρόεδρο Λίντον Τζόνσον. Ήταν βαρύς καπνιστής και άνθρωπος της νύχτας, και η υγεία του κλονίστηκε νωρίς. Πέθανε στην Αθήνα στις 21 Μαρτίου 1970, ανήμερα των γενεθλίων του, τη μέρα που έκλεινε τα σαράντα εννιά. Οι δίσκοι του δεν έπαψαν ποτέ να επανεκδίδονται.

Ο Χιώτης άλλαξε το ίδιο το μπουζούκι. Το παραδοσιακό μπουζούκι του ρεμπέτικου είχε τρία ζεύγη χορδών. Γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ο Χιώτης άρχισε να παίζει ένα όργανο με τέσσερα ζεύγη (τετράχορδο μπουζούκι), κουρδισμένο σαν τις τέσσερις ψηλές χορδές της κιθάρας. Αυτό του έδωσε μεγαλύτερη έκταση και του επέτρεψε να παίζει συγχορδίες και γρήγορα περάσματα με το ύφος ενός κιθαρίστα της τζαζ ή του φλαμένκο. Χρησιμοποίησε επίσης ενίσχυση στη σκηνή. Οι πουριστές διαμαρτυρήθηκαν, αλλά το τετράχορδο νίκησε: είναι το όργανο που χρησιμοποιούν σήμερα οι περισσότεροι Έλληνες μπουζουξήδες.

Ως συνθέτης και ενορχηστρωτής άνοιξε το ελληνικό λαϊκό τραγούδι στον κόσμο. Στα τραγούδια του ακούς λατινοαμερικάνικους ρυθμούς όπως το μάμπο και το μπολερό, και πινελιές τζαζ. Ανάμεσα στα δικά του τραγούδια είναι οι Παρτίδες (1950), ηχογραφημένες με τη Στέλλα Χασκίλ, και, με τη Μαίρη Λίντα, το Εγώ θα τα πληρώσω (1958) και το Θεσσαλονίκη μου (1961), ένα τραγούδι αγάπης για τη γενέθλια πόλη του.

Η πιο διάσημη ηχογράφησή του, ωστόσο, δεν είναι δικό του τραγούδι. Το 1960 ο Μίκης Θεοδωράκης ηχογράφησε τον κύκλο τραγουδιών του Επιτάφιος, σε ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου, με τον τραγουδιστή Γρηγόρη Μπιθικώτση, και ο Χιώτης έπαιξε το μπουζούκι. Εκείνος ο δίσκος, που έφερε τους στίχους ενός μεγάλου ποιητή στη λαϊκή μουσική, χρωστά μεγάλο μέρος της λάμψης του στο παίξιμό του.

Για να ακούσεις τον Χιώτη, ξεκίνα από τον Επιτάφιο του 1960 του Θεοδωράκη και του Μπιθικώτση και πρόσεξε το μπουζούκι ανάμεσα στους στίχους· ύστερα ψάξε τις οργανικές του ηχογραφήσεις, όπου η ταχύτητά του ακούγεται πιο καθαρά. Κάθε μπουζουξής στην Ελλάδα σήμερα παίζει το τετράχορδο όργανο που εκείνος καθιέρωσε, και πολλοί μαθαίνουν ακόμη τα σόλο του νότα προς νότα. Το ελληνικό ραδιόφωνο και η τηλεόραση τον θυμούνται τακτικά στην επέτειο της γέννησης και του θανάτου του, στις 21 Μαρτίου. Τα ντουέτα του με τη Μαίρη Λίντα είναι σταθερό κομμάτι των εκπομπών για τη χρυσή εποχή του λαϊκού τραγουδιού, και το Θεσσαλονίκη μου τραγουδιέται ακόμη στη γενέθλια πόλη του.

• Γεννήθηκε και πέθανε την ίδια ημερομηνία, 21 Μαρτίου, το 1921 και το 1970.
• Έπαιζε κιθάρα, βιολί και ούτι εκτός από μπουζούκι.
• Το τετράχορδο μπουζούκι που διέδωσε είναι σήμερα το βασικό όργανο στην Ελλάδα.
• Έπαιξε μπουζούκι στην πρώτη ηχογράφηση του Επιταφίου του Θεοδωράκη το 1960.