Αλέκος Φασιανός

Ο Φασιανός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1935 και μεγάλωσε στις παλιές γειτονιές της πόλης. Ως παιδί σπούδασε βιολί στο Ωδείο Αθηνών, και η μουσική τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή, όμως σύντομα διάλεξε τη ζωγραφική. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου δάσκαλός του ήταν ο ζωγράφος Γιάννης Μόραλης, ένας από τους μεγάλους δασκάλους της νεοελληνικής τέχνης.

Το 1960 μια υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης τον έφερε στο Παρίσι, όπου σπούδασε λιθογραφία στην École des Beaux-Arts. Το Παρίσι έγινε η δεύτερη πατρίδα του: για την υπόλοιπη ζωή του μοιραζόταν ανάμεσα σε ένα εργαστήριο εκεί και στο σπίτι και το εργαστήριό του στην Αθήνα, και έκανε πολλές εκθέσεις στη Γαλλία και σε όλη την Ευρώπη, αλλά και στην Ελλάδα. Οι Γάλλοι κριτικοί και συλλέκτες τον αγκάλιασαν, και στην Ελλάδα έγινε κάτι σπάνιο για σύγχρονο ζωγράφο: ένας πραγματικά λαϊκός καλλιτέχνης, που το έργο του το ήξεραν και το αγαπούσαν οι απλοί άνθρωποι.

Δούλευε σχεδόν κάθε μέρα ως τα βαθιά γεράματα, ζωγραφίζοντας, σχεδιάζοντας, φτιάχνοντας λιθογραφίες και χαρακτικά, σχεδιάζοντας αφίσες και εικονογραφώντας βιβλία, και τον έβλεπες συχνά στα καφενεία της Αθήνας, πρόσχαρο και ομιλητικό. Πέθανε στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2022, σε ηλικία ογδόντα έξι ετών, και ο θάνατός του έγινε πρωτοσέλιδο στην Ελλάδα.

Έναν πίνακα του Φασιανού τον αναγνωρίζεις εύκολα. Οι μορφές σχεδιάζονται με δυνατό, ρέον περίγραμμα και γεμίζουν με επίπεδο, λαμπερό χρώμα, κυρίως ένα βαθύ μπλε, μαζί με κόκκινο, μαύρο, άσπρο και πινελιές χρυσού. Σχεδόν πάντα εμφανίζονται σε προφίλ, όπως οι μορφές στα αρχαία ελληνικά αγγεία, στις βυζαντινές εικόνες ή στο θέατρο σκιών του Καραγκιόζη, και έχουν κάτι και από τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο. Ο Φασιανός πήρε αυτές τις ελληνικές παραδόσεις και τις έκανε σύγχρονες και προσωπικές.

Τα θέματά του είναι καθημερινές στιγμές που γίνονται ποίηση: ένας νέος σε ποδήλατο ή μοτοσικλέτα, ένας άντρας που καπνίζει τσιγάρο, ερωτευμένοι ξαπλωμένοι στο χορτάρι, μια μορφή που πετά στον ουρανό, ένας άντρας με ένα πουλί στο χέρι, ένα τραπέζι με κανάτα και λουλούδια. Λέξεις με ελληνικά γράμματα, ονόματα τόπων ή σύντομες φράσεις, συχνά αιωρούνται μέσα στην εικόνα. Η διάθεση είναι ανάλαφρη, αισθησιακή και λίγο νοσταλγική, ένα όνειρο του ελληνικού καλοκαιριού και της Αθήνας των νιάτων του, και έχει μέσα της χιούμορ.

Εκτός από πίνακες, έφτιαξε τεράστιο αριθμό λιθογραφιών και χαρακτικών, που έκαναν το έργο του προσιτό, καθώς και αφίσες, εξώφυλλα βιβλίων, σκηνικά θεάτρου και δημόσια έργα, ανάμεσά τους μεγάλα έργα για τον σταθμό Μεταξουργείο του μετρό της Αθήνας (2000).

Οι μπλε μορφές του Φασιανού είναι κομμάτι της οπτικής γλώσσας της σημερινής Ελλάδας: τις βλέπεις σε σταθμούς του μετρό, σε εξώφυλλα βιβλίων, σε αφίσες φεστιβάλ και σε αναπαραγωγές σε χιλιάδες σπίτια. Το πιο εύκολο σημείο για να ξεκινήσεις είναι ο σταθμός Μεταξουργείο στην Αθήνα, όπου το έργο του υποδέχεται κάθε μέρα τους επιβάτες. Έργα του βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα και σε πολλές ελληνικές και γαλλικές συλλογές, και οι εκθέσεις του προσελκύουν πλήθη. Για όσους μαθαίνουν ελληνικά, οι εικόνες του είναι ένα ωραίο παιχνίδι: κοίτα μία και ονόμασε στα ελληνικά ό,τι βλέπεις, ο άνθρωπος, το ποδήλατο, το πουλί, το λουλούδι, το μπλε. Οι εικόνες του προστατεύονται ακόμη από πνευματικά δικαιώματα, γι' αυτό δες τις σε γκαλερί και σε βιβλία.

• Πριν γίνει ζωγράφος, σπούδασε βιολί στο Ωδείο Αθηνών.
• Δάσκαλός του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών ήταν ο Γιάννης Μόραλης.
• Μια υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης τον έφερε στο Παρίσι το 1960, και κράτησε εκεί εργαστήριο για όλη την υπόλοιπη ζωή του.
• Οι μορφές του εμφανίζονται σχεδόν πάντα σε προφίλ, μια συνήθεια που μοιραζόταν με τους αρχαίους αγγειογράφους και το θέατρο σκιών.