Γεώργιος Σουρής

Ο Σουρής γεννήθηκε το 1853 στην Ερμούπολη της Σύρου, που τότε ήταν το πιο πολυσύχναστο λιμάνι και εμπορικό κέντρο του νεαρού ελληνικού κράτους. Άρχισε να γράφει στίχους από μαθητής και πήγε στην Αθήνα να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο, αλλά η ποίηση και η δημοσιογραφία γρήγορα κέρδισαν. Στην Αθήνα των δεκαετιών του 1870 και του 1880, μια μικρή πρωτεύουσα γεμάτη καφενεία, εφημερίδες και πολιτικούς καβγάδες, ένας άνθρωπος που μπορούσε να ριμάρει γρήγορα και να κάνει τον κόσμο να γελά είχε έτοιμο κοινό.

Το 1883 ίδρυσε τον Ρωμηό. Ήταν μια ξεχωριστή εφημερίδα: κάθε λέξη της ήταν σε στίχους, και σχεδόν όλη την έγραφε ο ίδιος ο Σουρής. Εβδομάδα με την εβδομάδα, στις κυβερνήσεις του Χαρίλαου Τρικούπη και του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, στην ήττα του 1897 και στους Βαλκανικούς Πολέμους, σχολίαζε τα νέα με ρίμα. Η εφημερίδα πουλιόταν στους δρόμους και διαβαζόταν δυνατά στα καφενεία, και οι πολιτικοί τη φοβούνταν, γιατί ένα αστείο δίστιχο ταξίδευε πιο γρήγορα από κάθε λόγο. Ο Σουρής εξέδωσε επίσης συλλογές ποιημάτων και μετέφρασε σε νεοελληνικούς στίχους κωμωδίες του Αριστοφάνη, του αρχαίου δασκάλου της πολιτικής σάτιρας. Τον διάβαζαν όλοι, από υπουργούς ως μαγαζάτορες, και ήταν για μια ολόκληρη γενιά ο πιο δημοφιλής ποιητής της Ελλάδας. Κράτησε την εφημερίδα σχεδόν ως το τέλος της ζωής του και πέθανε στην Αθήνα το 1919.

Η καρδιά του Ρωμηού ήταν ένας διάλογος ανάμεσα σε δύο πρόσωπα. Ο Φασουλής είναι ο απλός, σπιρτόζος άνθρωπος του λαού, με όνομα δανεισμένο από τον ήρωα του ελληνικού κουκλοθέατρου· ο Περικλέτος είναι ο πιο φαντασμένος και εύπιστος φίλος του. Κάθε εβδομάδα συναντιούνταν και συζητούσαν το τελευταίο σκάνδαλο, τους νέους φόρους, μια εκλογή, μια κυβέρνηση που υποσχόταν τα πάντα και δεν έκανε τίποτα. Μέσα από αυτούς ο Σουρής γελούσε με τις συνήθειες στις οποίες οι Έλληνες αναγνώριζαν τον εαυτό τους: την ατέλειωτη κουβέντα στο καφενείο, τα ρουσφέτια στους φίλους, την αγάπη για τους τίτλους, τον θαυμασμό για ό,τι ξένο, και την απόσταση ανάμεσα στη δόξα της αρχαίας Ελλάδας και στο μικρό, φτωχό και καβγατζίδικο βασίλειο της εποχής του.

Η γλώσσα του ήταν κοντά στα ομιλούμενα ελληνικά της Αθήνας, ανακατεμένη με κωμικά κομμάτια στομφώδους καθαρεύουσας όταν ήθελε να κοροϊδέψει τους αξιωματούχους. Ο στίχος του είναι ελαφρύς και γρήγορος, με δυνατές ρίμες που μένουν στη μνήμη, γι' αυτό στίχοι του Σουρή πέρασαν στην καθημερινή ομιλία. Έγραψε επίσης ένα κωμικό έπος, τη Φασουλιάδα, παρωδία της Ιλιάδας του Ομήρου με ήρωα τον Φασουλή. Ο Σουρής δεν ήταν ποιητής του βαθιού συναισθήματος όπως ο Σολωμός ή ο Παλαμάς, και ποτέ δεν ισχυρίστηκε ότι ήταν. Ήταν χρονογράφος: διαβάζοντάς τον είναι σαν να διαβάζεις τριάντα πέντε χρόνια ελληνικές εφημερίδες, με ένα χαμόγελο.

Ο Σουρής είναι ο πρόγονος όλης της ελληνικής πολιτικής σάτιρας, από την επιθεώρηση του εικοστού αιώνα ως τη σημερινή σατιρική τηλεόραση και τις στήλες των εφημερίδων. Όποτε ένας Έλληνας αρθρογράφος θέλει να πει ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει στην ελληνική πολιτική, ένα δίστιχο του Σουρή είναι ο κλασικός τρόπος, και οι στίχοι που του αποδίδονται για το μικρό κράτος που ξοδεύει εκατό και εισπράττει πενήντα είναι από τους πιο συχνά παρατιθέμενους στα ελληνικά. Τα ποιήματά του υπάρχουν σε σχολικές ανθολογίες και στο διαδίκτυο, αρκετά σύντομα για να τα μάθει κανείς απέξω. Δρόμοι στην Αθήνα και σε άλλες ελληνικές πόλεις φέρουν το όνομά του. Αν επισκεφθείτε τη Σύρο, περπατήστε στην Ερμούπολη, με το νεοκλασικό δημαρχείο και το θέατρό της: είναι το ακμάζον λιμάνι όπου μεγάλωσε.

• Ο Ρωμηός γραφόταν εξ ολοκλήρου σε στίχους, μαζί και οι ειδήσεις, για περίπου τριάντα πέντε χρόνια.
• Ο Φασουλής πήρε το όνομά του από τον ήρωα του κουκλοθέατρου Φασουλή, ξάδελφο του αγγλικού Punch.
• Μετέφρασε τον Αριστοφάνη, τον κωμικό ποιητή που σατίριζε τους πολιτικούς της αρχαίας Αθήνας.
• Ο τίτλος της εφημερίδας, Ρωμηός, είναι η παλιά λαϊκή λέξη με την οποία οι Έλληνες ονόμαζαν τον εαυτό τους.