Παπαφλέσσας

Ο Γεώργιος Φλέσσας, μετέπειτα Γρηγόριος Δικαίος, γεννήθηκε γύρω στο 1788 στο χωριό Πολιανή της Μεσσηνίας, στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Σπούδασε στη φημισμένη σχολή της Δημητσάνας και έγινε μοναχός με το όνομα Γρηγόριος· το παρατσούκλι Παπαφλέσσας σημαίνει απλώς «ο παπα-Φλέσσας». Περήφανος και καβγατζής, ήρθε γρήγορα σε σύγκρουση τόσο με τις οθωμανικές αρχές όσο και με τους εκκλησιαστικούς του ανωτέρους και αναγκάστηκε να φύγει από την Πελοπόννησο για την Κωνσταντινούπολη.

Εκεί, γύρω στο 1818, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, τη μυστική οργάνωση που προετοίμαζε την επανάσταση, και το Πατριαρχείο τον χειροτόνησε αρχιμανδρίτη. Σταλμένος πίσω στην Πελοπόννησο, πήγαινε από χωριό σε μοναστήρι στρατολογώντας αγωνιστές και μαζεύοντας χρήματα. Στη σύσκεψη των Πελοποννήσιων προκρίτων και αρχιερέων στη Βοστίτσα (σημερινό Αίγιο) τον Ιανουάριο του 1821, όταν πολλοί ήθελαν να περιμένουν, επέμεινε ότι η εξέγερση έπρεπε να αρχίσει αμέσως, υποσχόμενος βοήθεια που στην πραγματικότητα δεν υπήρχε. Στις 23 Μαρτίου 1821 ήταν μαζί με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη όταν οι Έλληνες μπήκαν στην Καλαμάτα.

Στο ελεύθερο ελληνικό κράτος υπηρέτησε ως υπουργός Εσωτερικών και Αστυνομίας, και στον εμφύλιο του 1824 τάχθηκε με την κυβέρνηση εναντίον του Κολοκοτρώνη. Όταν ο Ιμπραήμ πασάς αποβιβάστηκε στη Μεσσηνία με τον αιγυπτιακό στρατό του το 1825, ο Παπαφλέσσας ζήτησε να πολεμήσει. Με λίγες χιλιάδες άντρες πήρε θέση στον λόφο του Μανιακίου, κι εκεί, στις 20 Μαΐου 1825 (1η Ιουνίου με το σημερινό ημερολόγιο), σκοτώθηκαν ο ίδιος και σχεδόν όλοι οι άντρες του.

Ο Παπαφλέσσας δεν έγραψε βιβλία ούτε κέρδισε μακρές εκστρατείες· το επίτευγμά του ήταν ότι έκανε τα πράγματα να συμβούν. Τα χρόνια πριν από το 1821 ήταν από τους πιο αποτελεσματικούς απεσταλμένους της Εταιρείας στην Πελοπόννησο, ένας πειστικός ιεροκήρυκας που μπορούσε να πείσει ένα ολόκληρο χωριό να μπει σε μια συνωμοσία. Στη Βοστίτσα η ανυπομονησία του και οι υπερβολικές υποσχέσεις του για ρωσική βοήθεια συνέβαλαν να σπρώξουν τους διστακτικούς προκρίτους σε μια εξέγερση που άρχισε λίγες μόνο εβδομάδες αργότερα.

Ως πολιτικός ήταν δραστήριος, φιλόδοξος και αμφιλεγόμενος, θαυμαστός για κάποιους, ύποπτος για άλλους, και κράτησε σκληρή γραμμή στις διαμάχες ανάμεσα στους Έλληνες αρχηγούς. Όμως το Μανιάκι ήταν αυτό που τον έκανε θρύλο. Την άνοιξη του 1825 ο πειθαρχημένος στρατός του Ιμπραήμ προχωρούσε μέσα στη Μεσσηνία, και πολλά ελληνικά σώματα απέφευγαν την ανοιχτή μάχη. Ο Παπαφλέσσας, τότε υπουργός, διάλεξε να σταθεί και να πολεμήσει. Αν και οι εχθροί ήταν πολλές φορές περισσότεροι, οι άντρες του κράτησαν τη θέση για ώρες πριν συντριβούν.

Σύμφωνα με τον Φωτάκο, βετεράνο του Αγώνα που έγραψε τη βιογραφία του, ο Ιμπραήμ έβαλε να στήσουν όρθιο το σώμα του παπά πάνω σε ένα δέντρο και απέτισε φόρο τιμής στο θάρρος του. Είτε κάθε λεπτομέρεια είναι αληθινή είτε όχι, η ιστορία αποτυπώνει πώς βλέπουν οι Έλληνες τη μάχη: μια ήττα που έγινε ηθική νίκη, απόδειξη ότι η επανάσταση δεν θα παραδινόταν απλώς. Στην ελληνική μνήμη ο Παπαφλέσσας στέκεται δίπλα στον Αθανάσιο Διάκο και τον Παλαιών Πατρών Γερμανό ως ένας από τους κληρικούς του 1821.

Κάθε παιδί στην Ελλάδα γνωρίζει τον Παπαφλέσσα στα μαθήματα ιστορίας και στις σχολικές γιορτές γύρω από την 25η Μαρτίου, την εθνική επέτειο. Η ταινία Παπαφλέσσας του 1971, με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ στον ομώνυμο ρόλο, προβάλλεται ακόμα στην τηλεόραση τις εθνικές γιορτές και είναι ένας εύκολος τρόπος να δει κανείς την ιστορία. Στο Μανιάκι, κοντά στους Γαργαλιάνους της Μεσσηνίας, η μάχη τιμάται κάθε χρόνο στα τέλη Μαΐου. Η Καλαμάτα, η πρώτη πόλη που ελευθερώθηκε το 1821, γιορτάζει κάθε χρόνο την 23η Μαρτίου, και οδοί Παπαφλέσσα υπάρχουν σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη. Αν επισκεφθείτε τη Μεσσηνία, συνδυάστε την Καλαμάτα με το Μανιάκι.

• Το «Παπαφλέσσας» είναι παρατσούκλι: το «παπα-» σημαίνει «παπάς» (ιερέας) και Φλέσσας ήταν το επώνυμο της οικογένειάς του.
• Ήταν υπουργός όταν διάλεξε να πολεμήσει ο ίδιος τον Ιμπραήμ στο Μανιάκι.
• Στη σύσκεψη της Βοστίτσας τον Ιανουάριο του 1821 ήταν η πιο δυνατή φωνή υπέρ της άμεσης εξέγερσης.
• Οι Έλληνες χρονολογούν ακόμα τη μάχη στις 20 Μαΐου 1825, με το παλιό Ιουλιανό ημερολόγιο.