Papaflessas

Georgios Flessas, later Grigorios Dikaios, werd rond 1788 geboren in het dorp Poliani in Messenië, in het zuidwesten van de Peloponnesos. Hij studeerde aan de beroemde school van Dimitsana en werd monnik onder de naam Grigorios; de bijnaam Παπαφλέσσας betekent eenvoudig «Vader Flessas». Trots en twistziek als hij was, kwam hij al snel in botsing met zowel de Ottomaanse autoriteiten als zijn kerkelijke oversten en moest hij de Peloponnesos verlaten voor Constantinopel.

Daar werd hij rond 1818 ingewijd in de Φιλική Εταιρεία (Filiki Etaireia, het «Genootschap der Vrienden»), het geheime genootschap dat de revolutie voorbereidde, en het Patriarchaat maakte hem archimandriet. Teruggestuurd naar de Peloponnesos trok hij van dorp naar klooster om strijders te werven en geld in te zamelen. Op de vergadering van Peloponnesische notabelen en bisschoppen in Vostitsa (het huidige Egio) in januari 1821, toen velen wilden afwachten, drong hij erop aan dat de opstand meteen moest beginnen en beloofde hij steun die er in werkelijkheid niet was. Op 23 maart 1821 was hij bij Theodoros Kolokotronis en Petros Mavromichalis toen de Grieken Kalamata binnentrokken.

In de vrije Griekse staat was hij minister van Binnenlandse Zaken en Politie, en in de burgertwisten van 1824 koos hij de kant van de regering tegen Kolokotronis. Toen Ibrahim Pasja in 1825 met zijn Egyptische leger in Messenië landde, vroeg Papaflessas om te mogen vechten. Met een paar duizend man nam hij positie in op de heuvel van Maniaki, en daar werden hij en bijna al zijn mannen op 20 mei 1825 (1 juni volgens de huidige kalender) gedood.

Papaflessas schreef geen boeken en won geen lange veldtochten; zijn prestatie was dat hij dingen in gang zette. In de jaren vóór 1821 was hij een van de doeltreffendste agenten van de Etaireia op de Peloponnesos, een overtuigende prediker die een heel dorp kon overhalen zich bij een samenzwering aan te sluiten. In Vostitsa hielpen zijn ongeduld en zijn overdreven beloften van Russische hulp om aarzelende notabelen in de richting van een opstand te duwen die slechts enkele weken later begon.

Als politicus was hij energiek, ambitieus en omstreden, door sommigen bewonderd, door anderen gewantrouwd, en in de ruzies tussen de Griekse leiders volgde hij een harde lijn. Maar het was Μανιάκι (Maniaki) dat hem tot een legende maakte. In het voorjaar van 1825 rukte het gedisciplineerde leger van Ibrahim op door Messenië, en veel Griekse benden vermeden een open veldslag. Papaflessas, toen minister, koos ervoor stand te houden en te vechten. Ondanks een vele malen grotere vijandelijke overmacht hielden zijn mannen de positie urenlang vast voordat ze werden overweldigd.

Volgens Fotakos, een veteraan van de oorlog die zijn biografie schreef, liet Ibrahim het lichaam van de priester rechtop tegen een boom zetten en bracht hij hulde aan zijn moed. Of elk detail nu waar is of niet, het verhaal vat samen hoe de Grieken de slag zien: een nederlaag die een morele overwinning werd, het bewijs dat de revolutie niet zomaar zou opgeven. In het Griekse geheugen staat Papaflessas naast Athanasios Diakos en bisschop Germanos van Patras als een van de geestelijken van 1821.

Elk Grieks kind leert Papaflessas kennen in de geschiedenislessen en schoolvoorstellingen rond 25 maart, Onafhankelijkheidsdag. De film Παπαφλέσσας uit 1971, met Dimitris Papamichail in de titelrol, wordt op nationale feestdagen nog altijd op televisie uitgezonden en is een gemakkelijke manier om het verhaal te zien. In Maniaki, bij Gargalianoi in Messenië, wordt de slag elk jaar eind mei herdacht. Kalamata, de eerste stad die in 1821 werd bevrijd, viert elk jaar 23 maart, en straten met de naam Παπαφλέσσα zijn er in bijna elke Griekse stad. Als u Messenië bezoekt, combineer dan Kalamata met Maniaki.

• «Παπαφλέσσας» is een bijnaam: «παπα-» betekent «Vader» (een priester) en Flessas was zijn familienaam.
• Hij was minister toen hij ervoor koos Ibrahim persoonlijk te bestrijden bij Maniaki.
• Op de vergadering van Vostitsa in januari 1821 was hij de luidste stem voor een onmiddellijke opstand.
• Grieken dateren de slag nog steeds op 20 mei 1825, volgens de oude juliaanse kalender.