Alexandros Ypsilantis

Ypsilantis werd op 12 december 1792 in Constantinopel geboren, in een van de grote Phanariotische families, de Griekse aristocratie van de Ottomaanse hoofdstad. Zijn grootvader en zijn vader, Konstantinos Ypsilantis, waren vorsten (hospodars) van Moldavië en Walachije geweest, de Donaulanden die Griekse bestuurders voor de sultan regeerden. In 1806 vluchtte zijn vader naar Rusland en de jongen groeide op in Sint-Petersburg. Hij ging bij de Russische keizerlijke garde, vocht tegen Napoleon en verloor in de slag bij Dresden in 1813 zijn rechterarm. Hij werd adjudant van tsaar Alexander I en generaal-majoor nog voor zijn dertigste.

In april 1820 boden de leiders van de Filiki Eteria, het geheime genootschap dat in 1814 in Odessa was opgericht om een Griekse opstand voor te bereiden, hem de leiding aan nadat Ioannis Kapodistrias die had geweigerd. Ypsilantis aanvaardde. Op 22 februari 1821 stak hij de Proet over naar Moldavië, trok Iași binnen en vaardigde zijn proclamatie aan de Grieken uit. Rusland nam echter afstand van hem, de plaatselijke bevolking kwam niet met hem in opstand en het Ottomaanse leger trok naar het noorden. Op 7 juni 1821 werden zijn troepen verpletterd bij Drăgășani in Walachije, waar de Ιερός Λόχος (Heilige Schaar) van jonge Griekse vrijwilligers bijna volledig werd uitgeroeid. Ypsilantis vluchtte naar Oostenrijk, waar hij werd gearresteerd en ruim zes jaar in vestinggevangenissen werd vastgehouden. Eind 1827 vrijgelaten, met een gebroken gezondheid, stierf hij op 31 januari 1828 in Wenen.

De verdienste van Ypsilantis was dat hij de Revolutie op gang bracht. De Filiki Eteria had jarenlang kooplieden, zeelieden, priesters en klephten geronseld, maar had een beroemde naam en een signaal nodig. Een prins, een generaal van de tsaar, een held met een lege mouw: hij was die naam, en veel Grieken geloofden dat Rusland achter hem stond. Toen hij de Proet overstak, verspreidde het nieuws zich door de hele Griekse wereld en binnen enkele weken waren de Peloponnesos, de eilanden en Centraal-Griekenland in opstand gekomen. De opstand in het zuiden, niet de veldtocht in het noorden, werd de oorlog die het moderne Griekenland schiep.

Zijn proclamatie van 24 februari 1821 in Iași, «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» (Strijd voor geloof en vaderland), opent met de beroemde woorden «Η ώρα ήλθεν, ω Άνδρες Έλληνες!» (Het uur is gekomen, mannen van Griekenland!) en roept alle Grieken op het voorbeeld van hun voorouders te volgen. De veldtocht in de Donaulanden was slecht voorbereid en snel verloren; historici wijten dat zowel aan zijn onervarenheid als aan het verraad van plaatselijke bondgenoten. Toch werd de Heilige Schaar, de studenten en jonge kooplieden die bij Drăgășani sneuvelden onder een vlag met een feniks, een van de stichtingslegenden van de natie. Zijn broer Dimitrios Ypsilantis ging naar het zuiden en vocht de hele oorlog door in Griekenland.

Grieken herinneren zich Ypsilantis als de man die het signaal gaf. Straten en pleinen met de naam Υψηλάντου vind je in bijna elke stad, en in Athene draagt een bekende straat in Kolonaki de familienaam. Sinds 1964 rusten zijn stoffelijke resten in Athene, in het park Pedion tou Areos, tussen de bustes van de helden van 1821. Elke 25 maart leren schoolkinderen het begin van zijn proclamatie, «Η ώρα ήλθεν», en het verhaal van de Heilige Schaar. Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan is de stad Ypsilanti in Michigan naar zijn broer Dimitrios genoemd. Een goed idee: bezoek het Pedion tou Areos en zoek zijn gedenkteken, of lees de eerste regel van de proclamatie hardop; het is oud, plechtig Grieks, maar elk woord wordt nog begrepen.

• Hij verloor zijn rechterarm in de strijd tegen Napoleon in de slag bij Dresden in 1813.
• Kapodistrias, later de eerste gouverneur van Griekenland, had de leiding van de Filiki Eteria geweigerd voordat Ypsilantis die aanvaardde.
• Hij bracht zijn laatste levensjaren door in Oostenrijkse gevangenissen en zag het vrije Griekenland nooit.
• Ypsilanti in Michigan is genoemd naar zijn broer Dimitrios, niet naar hem.