Penelope Delta

Penelope Benaki werd in 1874 in Alexandrië geboren als dochter van Emmanouil Benakis, een katoenhandelaar die een van de rijkste Grieken van Egypte was en later burgemeester van Athene werd; haar broer Antonis stichtte het Benaki Museum. Ze groeide op in een streng, welgesteld huishouden, kreeg les van gouvernantes en trouwde in 1895 met de zakenman Stefanos Deltas, met wie ze drie dochters kreeg. Het huwelijk was correct en ongelukkig. In 1905 ontmoette ze in Alexandrië de diplomaat en schrijver Ion Dragoumis, en de twee werden verliefd; de relatie bleef platonisch en werd verbroken, maar bepaalde de rest van haar leven en haar dagboeken, die lang na haar dood werden gepubliceerd.

Het gezin woonde een tijd in Frankfurt en vestigde zich in 1916 in Kifisia, ten noorden van Athene, in een huis dat nu deel uitmaakt van de archieven van het Benaki Museum. Rond 1909 begon ze voor kinderen te schrijven, aangemoedigd door de demoticistische kring rond Dragoumis en de pedagoog Alexandros Delmouzos, en ze hield vol ondanks haar ziekte: vanaf de jaren 1920 leed ze aan een progressieve verlamming die haar uiteindelijk aan bed kluisterde. Dragoumis werd in 1920 in Athene vermoord, een klap waar ze nooit overheen kwam.

Op 27 april 1941, de dag dat Duitse troepen Athene binnenmarcheerden, nam ze vergif; ze stierf een paar dagen later, op 2 mei, en werd begraven in de tuin van haar huis in Kifisia. Haar grafsteen draagt één enkel woord: ΣΙΩΠΗ (Stilte).

Haar eerste boeken waren historisch. Για την πατρίδα (Voor het vaderland, 1909) en Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου (In de tijd van de Bulgarendoder, 1911) spelen zich af in Byzantium onder keizer Basileios II en moesten Griekse kinderen helden geven uit hun eigen middeleeuwse verleden. Παραμύθι χωρίς όνομα (Een sprookje zonder naam, 1910) is een allegorie: een koninkrijk van luie, fatalistische mensen komt weer tot leven dankzij een jonge prins die hen aan het werk zet, een verhaal geschreven met het oog op het Griekenland van die tijd en later door Iakovos Kambanellis bewerkt tot een beroemd toneelstuk.

Haar geliefdste boeken kwamen laat. Τρελαντώνης (Gekke Antonis, 1932) volgt vier Alexandrijnse kinderen, haar eigen broers en zussen, tijdens een zomervakantie in Piraeus en Athene in de jaren 1880, en Antonis, die steeds weer in de problemen raakt, is de beroemdste stoute jongen uit de Griekse literatuur. Ο Μάγκας (De straathond, 1935) is de autobiografie van een foxterriër die het verhaal van hetzelfde gezin van onder de tafel vertelt. Τα μυστικά του Βάλτου (De geheimen van het moeras, 1937) is haar meest ambitieuze roman: de Macedonische Strijd van 1904–08, uitgevochten tussen Griekse en Bulgaarse benden in de moerassen van het meer van Giannitsa, gezien door de ogen van twee kinderen, met de echte kapitein Agras (Tellos Agapinos) als held. Delta schreef in demotisch Grieks, in korte zinnen vol dialoog en actie, in een tijd dat schoolboeken nog in stijf katharevousa waren geschreven, en haar boeken waren een stil pleidooi dat kinderen echte taal verdienden.

Τρελαντώνης en Ο Μάγκας behoren tot de eerste volledige boeken die Griekse kinderen zelf lezen, en fragmenten staan in de leesboeken van de basisschool; Τα μυστικά του Βάλτου wordt in de hogere klassen gelezen. Τρελαντώνης is bewerkt voor de Griekse televisie, en Kambanellis' toneelversie van Παραμύθι χωρίς όνομα wordt nog altijd opgevoerd. Haar huis in Kifisia, op korte loopafstand van het station, behoort tot het Benaki Museum en bewaart haar papieren en haar graf in de tuin. Haar dagboeken en haar briefwisseling met Ion Dragoumis, gepubliceerd vanaf de jaren 1980, maakten haar ook tot een figuur uit de literatuur voor volwassenen. Voor een leerder is Τρελαντώνης een ideale eerste Griekse roman: korte hoofdstukken, alledaagse woorden en een plot waarvoor je geen geschiedenisles nodig hebt.

• Haar broer Antonis Benakis, de echte Trelantonis, stichtte later het Benaki Museum in Athene.
• Ze was een goede vriendin van Eleftherios Venizelos, onder wie haar vader minister was geweest, en haar dagboeken zijn een bron over de politiek van die tijd.
• Haar graf in de tuin van haar huis in Kifisia draagt één enkel woord, ΣΙΩΠΗ (Stilte).
• Ze nam vergif op 27 april 1941, de dag dat de Duitsers Athene binnentrokken, en stierf vijf dagen later.