Rigas Feraios

Rigas werd rond 1757 geboren in Velestino, een dorp in Thessalië op de plek van het oude Pherae, in een welgestelde familie. Hij ondertekende altijd met Ρήγας Βελεστινλής Θετταλός, Rigas van Velestino de Thessaliër; de geleerde achternaam Feraios, 'van Pherae', werd hem door latere geleerden gegeven. Hij kreeg een goede opleiding aan de scholen van de Pilion en vertrok als jongeman uit het Ottomaanse Thessalië naar Constantinopel, waar hij in dienst trad van de Fanariotische Griekse families die de Donauvorstendommen bestuurden.

Die band bracht hem naar Boekarest. Daar werkte hij als secretaris in het huishouden van Nikolaos Mavrogenis, vorst van Walachije, en nam hij de Franse boeken en ideeën in zich op die onder de Griekse en Roemeense elite circuleerden. In 1790 reisde hij naar Wenen en drukte hij zijn eerste twee boeken. Hij keerde terug naar Walachije en kwam in 1796 opnieuw naar Wenen met een veel ambitieuzer plan: bij de drukkerij van de gebroeders Markides Pouliou de kaarten, vertalingen en revolutionaire teksten drukken die een opstand van alle onderworpen volkeren van het Ottomaanse Rijk moesten voorbereiden.

In december 1797 vertrok hij uit Wenen naar Triëst, op weg naar Griekenland, met kisten vol gedrukte vellen. Een Griekse koopman gaf hem aan bij de Oostenrijkse politie en hij werd bij aankomst gearresteerd. Oostenrijk, bondgenoot van de sultan, leverde Rigas en zeven metgezellen als Ottomaanse onderdanen uit aan de Ottomanen. Ze werden de Donau af naar Belgrado gebracht, vastgehouden in de Nebojša-toren en daar in een nacht in juni 1798 gewurgd; hun lichamen werden in de rivier gegooid.

Zijn eerste boeken, beide in 1790 in Wenen gedrukt, tonen de twee kanten van zijn geest. Σχολείον των ντελικάτων εραστών (School voor tedere minnaars) is een vrije Griekse bewerking van Franse sentimentele verhalen van Rétif de la Bretonne, een van de eerste fictiewerken in modern Grieks proza. Φυσικής απάνθισμα (Bloemlezing van de natuurkunde) is een populairwetenschappelijk leerboek waarvan het voorwoord zijn motto draagt: «Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά», wie vrij denkt, denkt goed.

De Weense drukken van 1796–97 zijn zijn monument. De Χάρτα της Ελλάδος (Kaart van Griekenland) is een wandkaart op twaalf bladen, meer dan twee meter in elke richting, die de Balkan en Klein-Azië toont met oude en moderne plaatsnamen naast elkaar, stadsplattegronden en tekeningen van antieke munten: een visueel betoog dat de Griekse wereld één land was dat wachtte om te bestaan. De Νέα Πολιτική Διοίκησις (Nieuwe politieke grondwet) is gemodelleerd naar de Franse grondwet van 1793 en de Verklaring van de Rechten van de Mens; ze roept een Helleense Republiek uit waarin Grieken, Bulgaren, Albanezen, Vlachen, Armeniërs en Turken gelijke burgers zouden zijn, ongeacht taal of godsdienst.

Samen daarmee werd de Θούριος (Thourios, 1797) gedrukt, een strijdlied van 126 verzen in het metrum van het volkslied. Het opent met «Ως πότε, παλικάρια, να ζούμε στα στενά» (hoe lang, dappere jongens, zullen wij in de engtes leven), roept christenen en moslims op om samen in opstand te komen en bevat de regel over één uur vrijheid. In dezelfde jaren publiceerde hij ook de Ηθικός Τρίπους (Morele drievoet), vertalingen uit Metastasio en Marmontel.

Rigas is in elk Grieks schoolboek de voorloper van 1821, en de Θούριος is het eerste gedicht uit de moderne Griekse geschiedenis dat leerlingen leren; luister naar de versie die Nikos Xylouris in de jaren 1970 opnam om het als lied te horen. Zijn bronzen standbeeld van Ioannis Kossos staat sinds 1871 voor de Universiteit van Athene, en in de jaren 1990 stond hij op het bankbiljet van 200 drachme. Bijna elke Griekse stad heeft een straat met de naam Ρήγα Φεραίου, en de gemeente rond Velestino heet Δήμος Ρήγα Φεραίου. In Belgrado is de Nebojša-toren aan de Donau, waar hij werd gedood, nu een museum met een gedenkteken voor hem, en een straat in de buurt draagt zijn naam. De regel «Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή» wordt nog altijd aangehaald bij demonstraties en op 25 maart, en zijn overgeleverde laatste woorden, dat hij een zaad had gezaaid dat zijn volk ooit zou oogsten, staan in monumenten gebeiteld.

• Hij gebruikte de naam Feraios nooit; die werd later bedacht naar het oude Pherae, de plek van zijn geboortedorp Velestino, en hij ondertekende als Rigas Velestinlis.
• De Χάρτα της Ελλάδος van 1797 is een van de grootste kaarten die ooit in het Grieks zijn gedrukt: twaalf bladen die samen een wand van meer dan twee meter hoog vormen.
• Zijn grondwet van 1797 gaf stemrecht aan elke burger van de geplande republiek, christen of moslim, en beloofde onderwijs voor meisjes zowel als jongens.
• Oostenrijk berechtte hem niet om zijn ideeën: het leverde hem eenvoudig als buitenlands onderdaan uit aan de Ottomanen, en de mannen van de sultan wurgden hem en zeven metgezellen in Belgrado in juni 1798.