Hesiodus

Hesiodus is de vroegste Griekse schrijver die over zichzelf spreekt, en daarom heeft zijn leven, anders dan dat van Homerus, een paar vaste punten. Zijn vader was zeehandelaar geweest in Kyme in Klein-Azië; hij gaf de zee op en vestigde zich in Askra, een dorp aan de voet van de berg Helikon in Boeotië, een plek die Hesiodus beschrijft als slecht in de winter, zwaar in de zomer en nooit goed. Daar, terwijl hij lammeren hoedde op de berg, verschenen hem de Muzen; ze gaven hem een staf van laurier en bliezen hem een goddelijke stem in. Zo vertelt hij het aan het begin van de Theogonie.

Toen de vader stierf, nam Hesiodus' broer Perses meer dan zijn deel van de boerderij door de plaatselijke heren om te kopen, die Hesiodus 'geschenkenvretende koningen' noemt, en verkwistte het daarna. Werken en dagen is tot deze broer gericht, deels verwijt en deels handboek, en het is het enige antieke gedicht waarvan het uitgangspunt een familieruzie over een erfenis is.

Hij vermeldt één reis: hij stak over naar Chalkis op Euboea voor de lijkspelen van een edelman, won de dichtwedstrijd met een hymne en wijdde de drievoet die hij als prijs kreeg aan de Muzen van de Helikon. Een latere legende maakte daar een wedstrijd met Homerus zelf van. Over zijn dood is niets zeker bekend; een laat verhaal zegt dat hij in Lokris werd vermoord en dat dolfijnen zijn lichaam naar de kust droegen. Moderne geleerden plaatsen hem rond 700 v.Chr., een generatie meer of minder.

De Θεογονία (Theogonie) is het verhaal van hoe de wereld en de goden ontstonden: eerst Chaos, dan Aarde, Tartaros en Eros; Aarde baart Hemel, en hun zoon Kronos ontmant zijn vader met een sikkel; Kronos slikt zijn eigen kinderen in tot Rhea de baby Zeus op Kreta verbergt; Zeus en de Olympiërs verslaan de Titanen en het monster Typhon, en Zeus verdeelt de wereld. Erdoorheen geweven zijn de list van Prometheus met het offervlees, de diefstal van het vuur en de schepping van de eerste vrouw als straf. Het komt het dichtst bij wat de Grieken aan een heilig boek over de oorsprong hadden.

Έργα και Ημέραι (Werken en dagen) is een preek tot Perses over rechtvaardigheid en arbeid. Het verklaart waarom het leven zwaar is: Pandora opende een kruik en liet alle kwaden los, terwijl alleen de Hoop binnen bleef; en het mensengeslacht is achteruitgegaan door vijf tijdperken, het gouden, het zilveren, het bronzen, dat van de heroën en het huidige ijzeren tijdperk, waarin Hesiodus wenste dat hij niet geboren was. Dan volgt praktisch advies: wanneer je ploegt en oogst, hoe je een wagen bouwt, wanneer de zee veilig is, hoe je een vrouw kiest, welke dagen van de maand gunstig zijn. De toon is die van een slimme, mopperende boer die gelooft dat Zeus alles ziet.

Een derde gedicht op zijn naam, het Ασπίς Ηρακλέους (Schild van Herakles), is waarschijnlijk later. Zijn hexameters zijn eenvoudiger dan die van Homerus, vol spreekwoorden en opsommingen, en gaven de Grieken hun standaardversie van de stamboom van de goden.

Herodotus schreef dat Homerus en Hesiodus samen de Grieken hun goden gaven, en Griekse kinderen leren de verhalen van Hesiodus nog altijd als eerste kennen: het geschiedenisboek van de derde klas is pure mythologie, met Kronos die zijn kinderen opslokt, de oorlog van de Titanen en Pandora, alles in zijn versie. De κουτί της Πανδώρας, de doos van Pandora, is een alledaagse Griekse uitdrukking, al is het bij Hesiodus een kruik, en dat geldt ook voor χρυσή εποχή, de gouden eeuw. Je kunt wandelen in het Dal van de Muzen onder de Helikon, bij het moderne dorp Askri, waar het heiligdom dat hij met zijn drievoet begiftigde is opgegraven. De regel 'werken is geen schande, nietsdoen wel' wordt geciteerd in Griekse scholen en preken. Zes van zijn mythen worden op deze site naverteld, van Pandora op A1 tot de Theogonie op C2.

• Hij is de eerste Griekse dichter die zichzelf noemt: 'de Muzen leerden Hesiodus eens een mooi lied terwijl hij zijn lammeren hoedde onder de heilige Helikon'.
• De 'doos' van Pandora is een vertaalfout die zich in de Renaissance verspreidde; Hesiodus schreef πίθος, een grote voorraadkruik.
• Werken en dagen eindigt met een kalender van gunstige en ongunstige dagen van de maand, inclusief de juiste dag om een beer te castreren en de dag waarop je als jongen geboren moet worden.
• Zijn gedicht bevat de oudste fabel uit de Griekse literatuur, de havik en de nachtegaal, ouder dan Aesopus.