Hezjod

Hezjod jest najwcześniejszym greckim pisarzem, który mówi o sobie, dlatego jego życie, w przeciwieństwie do życia Homera, ma kilka pewnych punktów. Jego ojciec był kupcem morskim z Kyme w Azji Mniejszej, który porzucił morze i osiadł w Askrze, wsi u stóp góry Helikon w Beocji, miejscu, które Hezjod opisuje jako złe zimą, ciężkie latem i nigdy dobre. Tam, gdy pasł jagnięta na górze, ukazały mu się Muzy, dały mu laurową laskę i tchnęły w niego boski głos; tak opowiada o tym na początku Teogonii.

Gdy ojciec zmarł, brat Hezjoda, Perses, zagarnął więcej niż swoją część gospodarstwa, przekupując miejscowych możnych, których Hezjod nazywa „darożernymi królami”, a potem to roztrwonił. Prace i dni są skierowane do tego brata, po części jako wyrzut, po części jako poradnik, i to jedyny antyczny poemat, którego punktem wyjścia jest rodzinny spór o spadek.

Wspomina o jednej podróży: przeprawił się do Chalkis na Eubei na igrzyska pogrzebowe pewnego możnego, wygrał konkurs poetycki hymnem i poświęcił zdobyty w nagrodę trójnóg Muzom z Helikonu. Późniejsza legenda przerobiła to na zawody z samym Homerem. O jego śmierci nie wiadomo nic pewnego; późna opowieść mówi, że został zamordowany w Lokrydzie, a delfiny wyniosły jego ciało na brzeg. Współcześni badacze umieszczają go około 700 p.n.e., z dokładnością do jednego pokolenia.

Θεογονία (Teogonia) to opowieść o tym, jak powstał świat i bogowie: najpierw Chaos, potem Ziemia, Tartar i Eros; Ziemia rodzi Niebo, a ich syn Kronos kastruje ojca sierpem; Kronos połyka własne dzieci, dopóki Rea nie ukrywa małego Zeusa na Krecie; Zeus i Olimpijczycy pokonują Tytanów i potwora Tyfona, a Zeus dzieli świat. Wplecione są w nią podstęp Prometeusza z ofiarnym mięsem, kradzież ognia i stworzenie pierwszej kobiety jako kary. To najbliższe świętej księdze o początkach, co mieli Grecy.

Έργα και Ημέραι (Prace i dni) to kazanie do Persesa o sprawiedliwości i pracy. Wyjaśnia, dlaczego życie jest ciężkie: Pandora otworzyła dzban i wypuściła wszystkie nieszczęścia, zatrzymując w środku tylko Nadzieję; a ród ludzki podupadał przez pięć wieków: złoty, srebrny, brązowy, wiek herosów i obecny wiek żelazny, w którym Hezjod wolałby się nie urodzić. Potem przychodzą praktyczne rady: kiedy orać i żąć, jak zbudować wóz, kiedy morze jest bezpieczne, jak wybrać żonę, które dni miesiąca są pomyślne. Ton jest tonem przebiegłego, zrzędliwego rolnika, który wierzy, że Zeus widzi wszystko.

Trzeci poemat pod jego imieniem, Ασπίς Ηρακλέους (Tarcza Heraklesa), jest prawdopodobnie późniejszy. Jego heksametry są prostsze niż Homerowe, pełne przysłów i wyliczeń, i dały Grekom kanoniczną wersję drzewa genealogicznego bogów.

Herodot napisał, że Homer i Hezjod razem dali Grekom ich bogów, a greckie dzieci wciąż najpierw poznają opowieści Hezjoda: podręcznik historii dla trzeciej klasy to czysta mitologia, z Kronosem połykającym swoje dzieci, wojną Tytanów i Pandorą, wszystko w jego wersji. κουτί της Πανδώρας, puszka Pandory, to codzienne greckie wyrażenie, choć u Hezjoda jest to dzban, podobnie jak χρυσή εποχή, złoty wiek. Można przespacerować się Doliną Muz pod Helikonem, w pobliżu dzisiejszej wsi Askri, gdzie odkopano sanktuarium, któremu ofiarował swój trójnóg. Wers „praca nie hańbi, hańbi bezczynność” jest cytowany w greckich szkołach i kazaniach. Sześć jego mitów jest opowiedzianych na tej stronie, od Pandory na poziomie A1 po Teogonię na poziomie C2.

• Jest pierwszym greckim poetą, który wymienia własne imię: „Muzy nauczyły niegdyś Hezjoda pięknej pieśni, gdy pasł swoje jagnięta pod świętym Helikonem”.
• „Puszka” Pandory to błąd tłumaczenia, który rozpowszechnił się w renesansie; Hezjod napisał πίθος, duży dzban do przechowywania.
• Prace i dni kończą się kalendarzem dni pomyślnych i niepomyślnych w miesiącu, łącznie z właściwym dniem na wykastrowanie knura i dniem, w którym dobrze urodzić się chłopcem.
• Jego poemat zawiera najstarszą bajkę literatury greckiej, o jastrzębiu i słowiku, starszą niż Ezop.