Emmanuil Roidis

Roidis urodził się 28 czerwca 1836 roku w Ermupolis na Syros, wówczas najruchliwszym porcie Grecji, w bogatej rodzinie pochodzącej z Chios. Gdy miał pięć lat, rodzina przeniosła się do Genui, gdzie ojciec prowadził interesy firmy i pełnił funkcję konsula Grecji, a chłopiec dorastał wśród języka włoskiego i francuskiego, zanim wrócił na Syros, by ukończyć szkołę. Następnie studiował w Berlinie i podróżował w sprawach rodzinnych do Rumunii i Egiptu, czytając zachłannie w kilku językach. Problem ze słuchem, który zaczął się w młodości, stale się pogłębiał, aż Roidis niemal całkiem ogłuchł.

Na początku lat 60. XIX wieku osiadł w Atenach. Skandal wokół Η Πάπισσα Ιωάννα w 1866 roku utrwalił jego publiczną rolę: ironisty, dla którego nie ma nic świętego, łącznie z państwem greckim. W latach 70. wydawał satyryczny tygodnik Ασμοδαίος (Asmodeusz) i stoczył z Angelosem Wlachosem słynny pojedynek na eseje o stanie poezji greckiej. W 1880 roku został mianowany dyrektorem Biblioteki Narodowej; stanowisko to tracił i odzyskiwał wraz ze zmianami rządów.

W latach 80. krach finansowy zniweczył rodzinną fortunę i elegancki dżentelmen musiał utrzymywać się z pióra i ze skromnej bibliotecznej pensji. Nigdy się nie ożenił. Zmarł w Atenach 7 stycznia 1904 roku, napisawszy w ostatniej dekadzie życia opowiadania, które wielu uważa za jego najlepsze dzieło.

Η Πάπισσα Ιωάννα (Papieżyca Joanna, 1866) opowiada na nowo średniowieczną legendę o uczonej młodej kobiecie, która przebiera się za mnicha, przemierza Europę, uwodząc i studiując, dociera do Rzymu i zostaje wybrana papieżem, dopóki nie rodzi dziecka podczas procesji. Roidis nazywa ją „studium średniowiecznym” i opatruje przypisami jak uczony, ale każda strona jest satyrą na mnichów, cuda i, pośrednio, na Grecję jego czasów. Święty Synod potępił książkę; Roidis odpowiedział pozornie pokornymi Επιστολαί ενός Αγρινιώτου (Listami mieszkańca Agrinionu). Później Lawrence Durrell przełożył powieść na angielski.

Jego krytyka jest równie ostra. Τα Είδωλα (Bożki, 1893) rozbiera argumenty na rzecz katharewusy, sztucznego „oczyszczonego” języka pisanego, i dowodzi, że jedynym żywym językiem jest mówiona greka ludu, a wszystko to napisane nieskazitelną katharewusą, bo, jak przyznawał, był to jedyny instrument, na którym nauczył się grać. Eseje takie jak Περί συγχρόνου ελληνικής ποιήσεως (O współczesnej poezji greckiej, 1877) wyjaśniały, dlaczego mały, biedny i opętany polityką kraj wydał tak mało wielkiej literatury.

W latach 90. pisał opowiadania, które są dziś najczęściej czytanymi z jego utworów: Ψυχολογία Συριανού συζύγου (Psychologia męża z Syros, 1894), Ιστορία ενός σκύλου (Historia pewnego psa) i Ιστορία μιας γάτας (Historia pewnej kotki, oba z 1893 roku) oraz Το παράπονο του νεκροθάπτου (Skarga grabarza, 1895), krótkie, precyzyjne i pod warstwą ironii cicho rozdzierające serce.

Η Πάπισσα Ιωάννα nigdy nie zniknęła z księgarń i wciąż jest grecką powieścią najczęściej przywoływaną w rozmowach o cenzurze; angielska wersja Durrella, The Curious History of Pope Joan (Osobliwa historia papieżycy Joanny), podtrzymuje jej życie za granicą. Jego opowiadania o zwierzętach i Ψυχολογία Συριανού συζύγου trafiają do szkolnych antologii i do każdego zbioru greckiej prozy krótkiej. Przymiotnik ροΐδειος, „roidisowski”, wciąż oznacza elegancką, bezlitosną ironię, a dziennikarze cytują jego bon moty o greckiej polityce, jakby zostały napisane wczoraj. W Ermupolis na Syros jego imię nosi ulica, a turystom pokazuje się jego dom; w Atenach ulice Ροΐδη istnieją w kilku dzielnicach. Lektura Roidisa to najlepsze lekarstwo na przekonanie, że katharewusa zawsze była nudna.

• W Τα Είδωλα bronił demotyku, języka mówionego, pisząc tę książkę najwytworniejszą katharewusą swojego pokolenia, co przyznawał z uśmiechem jako sprzeczność.
• Przez znaczną część dorosłego życia był niemal głuchy, co według przyjaciół czyniło jego rozmowę jeszcze celniejszą.
• Jako dyrektor Biblioteki Narodowej był zwalniany i przywracany na stanowisko wraz ze zmianami rządów, a taki los sam wcześniej wyśmiewał w swoich artykułach.
• Lawrence Durrell, autor The Alexandria Quartet (Kwartetu aleksandryjskiego), opublikował swoją angielską adaptację Pope Joan (Papieżycy Joanny) w 1954 roku.