Platon

Platon urodził się około 427 roku p.n.e. w jednym z najstarszych rodów Aten: jego matka Periktione wywodziła swój ród od rodziny Solona, a jej krewni Kritiasz i Charmides należeli do Trzydziestu Tyranów, którzy rządzili Atenami po klęsce w 404 roku p.n.e. Według tradycji naprawdę nazywał się Arystokles, a „Platon” był przydomkiem, „szeroki”, od ramion albo od stylu. Dorastał w czasie wojny peloponeskiej i jako młody człowiek został zwolennikiem Sokratesa.

Proces i egzekucja Sokratesa w 399 roku p.n.e., przeprowadzone przez przywróconą demokrację, odwróciły Platona od ateńskiej polityki. Na pewien czas opuścił miasto, odwiedzając Megarę i być może Egipt, a około 388 roku p.n.e. udał się do południowej Italii i na Sycylię, gdzie poznał pitagorejczyka Archytasa i tyrana Syrakuz Dionizjusza I; według opowieści tyran kazał go sprzedać jako niewolnika, a przyjaciele go wykupili. Po powrocie do Aten, około 387 roku p.n.e., założył szkołę w gaju poświęconym herosowi Akademosowi, za murami miasta: Akademię, która w takiej czy innej postaci przetrwała dziewięć stuleci.

Dwukrotnie wracał do Syrakuz, w 367 i 361 roku p.n.e., w nadziei, że uczyni z młodego Dionizjusza II władcę-filozofa; obie próby skończyły się sromotną porażką i miał szczęście, że wrócił do domu. Nauczał w Akademii aż do śmierci około 347 roku p.n.e., w wieku około osiemdziesięciu lat. Jego najsłynniejszy uczeń, Arystoteles, pozostał tam dwadzieścia lat.

Platon nigdy nie mówi we własnym imieniu: wszystko, co napisał, ma formę dialogów, rozmów, w których Sokrates, a niekiedy inny rozmówca, bada to, co ludzie sądzą, że wiedzą. Zachowało się około trzydziestu pięciu dialogów, a także listy o spornej autentyczności. Wczesne, takie jak Απολογία Σωκράτους (Obrona Sokratesa), mowa Sokratesa na jego procesie, i Κρίτων (Kriton), o tym, dlaczego odmawia ucieczki z więzienia, są naszym głównym obrazem Sokratesa. Φαίδων (Fedon) opisuje jego ostatnie godziny i jego dowód na nieśmiertelność duszy.

Dialogi środkowe budują własną filozofię Platona. Συμπόσιον (Uczta) to biesiada, na której każdy gość wygłasza pochwałę Erosa; Arystofanes opowiada mit o rozdzielonych ludziach szukających swojej drugiej połowy, a Diotyma opisuje drabinę od piękna cielesnego do samego Piękna. Πολιτεία (Państwo), w dziesięciu księgach, pyta, czym jest sprawiedliwość, i odpowiada idealnym miastem rządzonym przez filozofów; zawiera pierścień Gygesa, który czyni niewidzialnym tego, kto go nosi, alegorię jaskini, w której więźniowie biorą cienie za rzeczywistość, oraz mit o Erze o wyborze, jakiego dusza dokonuje co do swego następnego życia. Φαίδρος (Fajdros) przedstawia duszę jako woźnicę z dwoma końmi i opowiada, jak bóg Teut ofiarował pismo królowi Tamuzowi.

Później powstały Τίμαιος i Κριτίας, z opowieścią o Atlantydzie, oraz ogromne, niedokończone Νόμοι (Prawa). Jego proza, w greckim dialekcie attyckim, jest wzorem, z którym mierzył się każdy późniejszy grecki pisarz.

W Atenach miejsce Akademii to park archeologiczny w dzielnicy, która wciąż nazywa się Ακαδημία Πλάτωνος, z małym muzeum cyfrowym; przy ulicy Panepistimiu Akademia Ateńska, narodowa akademia założona w 1926 roku, ma przy wejściu marmurowe siedzące postacie Platona i Sokratesa. Każdy grecki uczeń w ostatniej klasie liceum czyta na egzaminy państwowe fragmenty Protagorasa i Państwa w oryginale. Codzienna greka zachowuje jego słowa: πλατωνικός έρωτας na miłość bez dotyku, ο μύθος του σπηλαίου na każdą sytuację, w której ludzie biorą cienie za prawdę, oraz Ατλαντίδα, którą wymyślił. Teksty do czytania na tej stronie opowiadają sześć jego mitów w nowogreckim: zacznij od jaskini.

• Akademia znajdowała się w gaju oliwnym pod Atenami i dała nazwę wszystkim akademiom świata; ateńska dzielnica wokół tego miejsca wciąż nosi tę nazwę.
• Atlantyda nie pojawia się nigdzie przed Timajosem i Kritiaszem Platona; przedstawia ją jako opowieść, którą Solon usłyszał od egipskich kapłanów, i niemal na pewno sam ją wymyślił.
• W Fajdrosie każe egipskiemu królowi dowodzić, że pismo zniszczy pamięć, a argument ten zachował się, rzecz jasna, na piśmie.
• Trzykrotnie odwiedzał tyranów Syrakuz w nadziei stworzenia króla-filozofa; wszystkie trzy wizyty skończyły się porażką lub niebezpieczeństwem.