Witsendzos Kornaros

Niemal wszystko, co wiemy na pewno, pochodzi z ostatnich wersów poematu, w których poeta się przedstawia: Witsendzos z rodu Kornarosów, urodzony w Sitii, żonaty w Kastro, weneckiej stolicy Krety, dziś Heraklionie. Badacze na ogół przyjmują dziś, że był to Vincenzo Cornaro, urodzony w 1553 roku w Trapezondzie, majątku koło Sitii, w rodzinie weneckiego pochodzenia, która od pokoleń mieszkała na wyspie i mówiła po grecku jako w języku ojczystym.

Około 1590 roku przeniósł się do Kandii, gdzie poślubił Mariettę Zeno, piastował urzędy publiczne w latach zarazy w dekadzie 1590 i należał do Accademia degli Stravaganti, towarzystwa literackiego założonego przez jego brata Andreę. Był to świat renesansu kreteńskiego: Kreta należała do Wenecji od 1211 roku, a jej wykształcone warstwy czytały Ariosta i Tassa, słysząc na ulicach greckie pieśni ludowe. Zmarł w Kandii w 1613 lub 1614 roku, pół wieku przed zdobyciem miasta przez Osmanów po dwudziestojednoletnim oblężeniu.

Niektórzy badacze wątpili w tę identyfikację, ponieważ nazwisko było częste wśród szlachty wyspy, a pytanie, czy napisał także dramat religijny Η Θυσία του Αβραάμ (Ofiara Abrahama), pozostaje otwarte. Nie ulega natomiast wątpliwości, że w pierwszej dekadzie XVII wieku jeden poeta stworzył najwspanialszy długi poemat w języku greckim między Homerem a czasami nowożytnymi.

Ερωτόκριτος (Erotokritos) to romans w pięciu częściach, liczący około 10 000 rymowanych wersów piętnastozgłoskowych, czyli metrum greckiej pieśni ludowej, napisany w dialekcie kreteńskim. Erotokritos, syn doradcy króla, kocha Aretusę, córkę Heraklesa, króla Aten. Nocami potajemnie śpiewa jej serenady; król urządza turniej, w którym młodzieniec pokonuje rycerzy greckiego świata; gdy ośmiela się prosić o jej rękę, król go wygania. Aretusa odrzuca wszystkich innych zalotników i zostaje wtrącona do lochu. Wtedy najeżdżają Wołosi, a ciemnoskóry nieznajomy, Erotokritos odmieniony czarodziejskim napojem, ratuje Ateny w pojedynku. Wystawia na próbę wierność Aretusy, ujawnia się, a poemat kończy się ich weselem.

Fabuła została zapożyczona z francuskiego romansu średniowiecznego Paris et Vienne, prawdopodobnie za pośrednictwem wersji włoskiej, lecz Kornaros przebudował ją całkowicie: akcja toczy się w wyimaginowanych starożytnych Atenach, bohaterowie myślą i mówią jak kreteńscy wieśniacy, a moralnym centrum jest stałość kochanków wobec koła fortuny. Długie fragmenty to monologi miłości i żalu, które same w sobie są pieśniami.

Język jest bogaty i muzyczny, pełen przysłów i obrazów z natury, i to dzięki niemu poemat przetrwał: wydrukowano go w Wenecji w 1713 roku, ale Kreteńczycy już dawno znali go na pamięć.

Erotokritosa śpiewa się na Krecie do dziś, na powolną, wijącą się melodię kreteńskiej liry, a jego dwuwiersze służą jako μαντινάδες na weselach i świętach. Posłuchaj nagrania początkowych wersów w wykonaniu Nikosa Ksilurisa z 1976 roku albo surowszej wersji Psarandonisa, a zrozumiesz dlaczego. Fragmenty, zwykle pożegnanie Aretusy lub turniej, znajdują się w antologii literatury greckiego liceum, a Seferis poświęcił poematowi esej. W Sitii jego imię nosi letni festiwal Κορνάρεια, a w Heraklionie na placu Πλατεία Κορνάρου stoi nowoczesna rzeźba Erotokritosa i Aretusy. Pierwszy wers, Του Κύκλου τα γυρίσματα, jest Grekom tak dobrze znany jak pierwszy wers hymnu narodowego.

• Poemat powstał około 1600–1610 roku, ale po raz pierwszy wydrukowano go w Wenecji dopiero w 1713 roku; przez stulecie krążył w rękopisach i z ust do ust.
• Kornaros przedstawia się w epilogu poematu; to niemal jedyny dokument biograficzny, jaki o nim mamy.
• Akcja toczy się w starożytnych Atenach, a jednak bohaterowie walczą w turnieju, średniowiecznym sporcie rycerzy, a wrogami króla są Wołosi.
• Rodzina Kornarosa mówiła po grecku, choć była weneckiego szlacheckiego pochodzenia; Cornarowie byli jednym z najstarszych rodów Wenecji.