Leven
Bijna alles wat we zeker weten, komt uit de laatste regels van het gedicht, waarin de dichter zichzelf noemt: Vitsentzos, uit de familie Kornaros, geboren in Sitia, getrouwd in Kastro, de Venetiaanse hoofdstad van Kreta die nu Heraklion heet. Geleerden aanvaarden nu in grote lijnen dat hij Vincenzo Cornaro was, in 1553 geboren in Trapezonda, een landgoed bij Sitia, in een familie van Venetiaanse afkomst die al generaties op het eiland woonde en Grieks als moedertaal sprak.
Rond 1590 verhuisde hij naar Candia, waar hij trouwde met Marietta Zeno, tijdens de pestjaren van de jaren 1590 openbare ambten bekleedde en lid was van de Accademia degli Stravaganti, een literair genootschap dat zijn broer Andrea had opgericht. Dit was de wereld van de Kretenzische renaissance: Kreta was sinds 1211 Venetiaans, en de ontwikkelde klasse las Ariosto en Tasso terwijl op straat Griekse volksliederen klonken. Hij stierf in Candia in 1613 of 1614, een halve eeuw voordat de Ottomanen de stad innamen na een beleg van eenentwintig jaar.
Sommige geleerden hebben de identificatie betwijfeld, omdat de naam veel voorkwam onder de adel van het eiland, en de vraag of hij ook het religieuze drama Η Θυσία του Αβραάμ (Het offer van Abraham) schreef, is nog open. Wat niet ter discussie staat, is dat één enkele dichter in het eerste decennium van de zeventiende eeuw het mooiste lange gedicht in het Grieks tussen Homerus en de moderne tijd schreef.
Werk
Ερωτόκριτος (Erotokritos) is een romance in vijf delen en ongeveer 10.000 rijmende vijftienlettergrepige verzen, het metrum van het Griekse volkslied, geschreven in het Kretenzische dialect. Erotokritos, zoon van de raadsman van de koning, houdt van Aretousa, dochter van Herakles, koning van Athene. Hij brengt haar 's nachts in het geheim serenades; de koning houdt een steekspel waarin hij de ridders van de Griekse wereld verslaat; wanneer hij haar hand durft te vragen, verbant de koning hem. Aretousa weigert elke andere huwelijkskandidaat en wordt in een kerker geworpen. Dan vallen de Walachen binnen, en een donkere vreemdeling, Erotokritos vermomd door een toverdrank, redt Athene in een tweegevecht. Hij stelt Aretousa's trouw op de proef, maakt zich bekend, en het gedicht eindigt met hun bruiloft.
Het verhaal is ontleend aan een Franse middeleeuwse romance, Paris et Vienne, waarschijnlijk via een Italiaanse versie, maar Kornaros bouwde het volledig opnieuw op: het speelt in een denkbeeldig oud Athene, de personages denken en spreken als Kretenzische dorpelingen, en het morele middelpunt is de standvastigheid van de geliefden tegenover het rad van fortuin. Lange passages zijn monologen van liefde en verdriet die op zichzelf als liederen kunnen bestaan.
De taal is rijk en muzikaal, vol spreekwoorden en beelden uit de natuur, en daaraan dankt het gedicht zijn voortbestaan: het werd in 1713 in Venetië gedrukt, maar Kretenzers kenden het toen al lang uit het hoofd.
Nalatenschap in het Griekenland van nu
De Erotokritos wordt op Kreta nog steeds gezongen, op de trage, kronkelende melodie van de Kretenzische lyra, en tweeregelige strofen eruit worden gebruikt als μαντινάδες op bruiloften en feesten. Luister naar Nikos Xylouris' opname uit 1976 van de openingsregels, of naar de ruigere versie van Psarantonis, en u hoort waarom. Fragmenten, meestal het afscheid van Aretousa of het steekspel, staan in de literatuurbloemlezing van het Griekse lyceum, en Seferis wijdde een essay aan het gedicht. In Sitia draagt een zomerfestival, de Κορνάρεια, zijn naam, en in Heraklion staat op het plein Πλατεία Κορνάρου een modern beeld van Erotokritos en Aretousa. De openingsregel, Του Κύκλου τα γυρίσματα, is Grieken even vertrouwd als de eerste regel van een volkslied.
Wist je dat?
- Het gedicht werd rond 1600–1610 geschreven, maar pas in 1713 voor het eerst gedrukt in Venetië; een eeuw lang circuleerde het in handschrift en via de mondelinge overlevering.
- Kornaros noemt zichzelf in de epiloog van het gedicht; dat is vrijwel het enige biografische document dat we over hem hebben.
- Het verhaal speelt in het oude Athene, maar de helden strijden in een steekspel, de middeleeuwse sport van ridders, en de vijanden van de koning zijn de Walachen.
- De familie van Kornaros sprak Grieks, hoewel ze van Venetiaanse adellijke afkomst was; de Cornaro's waren een van de oudste families van Venetië.
Belangrijkste werken
| Griekse titel | Titel | Jaar |
|---|---|---|
| Ερωτόκριτος, Μέρος Α΄: ο έρωτας και τα τραγούδια | Erotokritos, deel 1: de liefde en de nachtliederen | c. 1600–1610 |
| Ερωτόκριτος, Μέρος Β΄: η γκιόστρα | Erotokritos, deel 2: het steekspel | c. 1600–1610 |
| Ερωτόκριτος, Μέρος Γ΄: η εξορία | Erotokritos, deel 3: de ballingschap | c. 1600–1610 |
| Ερωτόκριτος, Μέρος Δ΄–Ε΄: ο πόλεμος και ο γάμος | Erotokritos, delen 4–5: de oorlog en de bruiloft | c. 1600–1610 |
| Ερωτόκριτος (πρώτη έκδοση, Βενετία) | Erotokritos (eerste gedrukte uitgave, Venetië) | 1713 |
Uit het werk
Rechtenvrije afbeeldingen van Wikimedia Commons.
Een zin om te onthouden
Του Κύκλου τα γυρίσματα, που ανεβοκατεβαίνουν, / και του Τροχού, που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνουν.
In het Grieks van nuΤα γυρίσματα του κύκλου του χρόνου, που ανεβοκατεβαίνουν, και του τροχού της τύχης, που άλλοτε πηγαίνουν ψηλά και άλλοτε στα βάθη.
Tou Kyklou ta gyrismata, pou anevokatevainoun, / kai tou Trochou, pou ores psila ki ores sta vathi piainoun.
De wentelingen van de cirkel van de tijd, die stijgen en dalen, / en van het rad van fortuin, dat nu eens omhoog gaat, dan weer naar de diepte.
Uit het origineel
De tekst zoals Vitsentzos Kornaros hem schreef, rechtenvrij, met onze eigen vertaling ernaast.
«Ερωτόκριτος»Erotokritos
De openingsverzen van de Kretenzische versroman: de dichter roept het draaiende rad van het lot aan en belooft dan het verhaal van een meisje en een jongeling, verbonden door een smetteloze liefde. De tekst is in het Kretenzisch dialect, in rijmende vijftienlettergrepige verzenparen.
Ερωτόκριτος, Α΄ 1–18, the poet's prologue (c. 1600–1610) · Tekst uit het publieke domein, bron: el.wikisource.org
