Herodotus

Herodotus werd rond 484 v.Chr. geboren in Halikarnassos, het huidige Bodrum aan de Turkse kust, een Griekse stad onder Perzisch bewind met een gemengde Griekse en Karische bevolking; zijn eigen vader droeg de Karische naam Lyxes. De familie verzette zich tegen de plaatselijke tiran Lygdamis, een verwant van Herodotus, de epische dichter Panyassis, werd gedood, en Herodotus bracht enige tijd in ballingschap door op Samos. Hij lijkt te zijn teruggekeerd om de tiran te helpen verdrijven en daarna voorgoed te zijn vertrokken.

Wat volgde waren de reizen die zijn boek vullen: de Nijl op tot aan Elephantine, naar Babylon, naar de Scythen aan de noordkust van de Zwarte Zee, naar Cyrene in Libië en kriskras over de Egeïsche Zee. Waar hij ook kwam, vroeg hij priesters, gidsen en kooplieden wat ze wisten, en noteerde hij wanneer hij hen geloofde en wanneer niet. In Athene, op het hoogtepunt van de macht van Perikles, gaf hij openbare voordrachten uit zijn werk, raakte bevriend met Sophokles en kreeg volgens een latere bron van de stad bij stemming een grote beloning toegekend.

In 444 of 443 v.Chr. sloot hij zich aan bij de nieuwe kolonie Thurii in Zuid-Italië, die Athene aan het stichten was. Waarschijnlijk stierf hij daar rond 425 v.Chr., al plaatst een overlevering zijn graf in Pella in Macedonië. Hij schreef in het Ionisch Grieks, het dialect van de oostelijke Egeïsche Zee, en zijn grafepigram noemde hem 'de heer van de Ionische geschiedschrijving'.

De Ιστορίαι (Historiën) willen, zoals de eerste zin zegt, de grote daden van Grieken en barbaren vastleggen opdat de tijd ze niet uitwist, en verklaren waarom zij met elkaar vochten. De negen boeken, later door Alexandrijnse filologen naar de negen Muzen genoemd, beginnen met Kroisos van Lydië en de wijze Athener Solon, die de rijke koning vertelt dat niemand gelukkig genoemd kan worden vóór zijn dood. Daarna volgen ze de opkomst van Perzië onder Kyros, Kambyses, Dareios en Xerxes, met lange uitweidingen over de landen die zij veroverden: Egypte met zijn piramides, krokodillen en balsemers beslaat het hele tweede boek.

De boeken 6 tot en met 9 zijn de Perzische Oorlogen zelf: de hardloper naar Sparta en de charge bij Marathon in 490; Xerxes die een brug slaat over de Hellespont en de zee laat geselen; Leonidas en de driehonderd bij Thermopylae, wier grafschrift hij citeert; de houten muren van het orakel en de val van Salamis; Plataiai en Mykale in 479.

Tussen de veldslagen staan de verhalen die iedereen onthoudt: Gyges die gedwongen wordt de koningin van Kandaules te bespieden; Polykrates van Samos die zijn ring in zee gooit, waarna die in een vis bij hem terugkeert; Arion die door een dolfijn naar huis wordt gedragen; Kleobis en Biton. Herodotus geeft weer wat men hem vertelde, vaak in meerdere versies, en zegt ronduit: 'Ik geloof dit niet, maar ik schrijf het op.' Die mengeling van nieuwsgierigheid, billijkheid en plezier in een goed verhaal is de reden dat het boek nooit is opgehouden gelezen te worden.

Elk Grieks kind leest Herodotus: uitgekozen verhalen uit de Historiën, in Nieuwgriekse vertaling, maken deel uit van het vak oude letterkunde in het eerste jaar van het Gymnasio, naast de Odyssee. Uitdrukkingen die via hem zijn overgeleverd, zijn alledaags Grieks: ο πατέρας της ιστορίας (de vader van de geschiedenis), 'Egypte is een geschenk van de Nijl' en het Spartaanse grafschrift Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις (Vreemdeling, meld de Lakedaimoniërs), gebeiteld in het moderne monument bij Thermopylae, dat hij heeft bewaard. Overal in Griekenland zijn er straten die Ηροδότου heten, en de verhalen van Herodotus op deze site, Kroisos en Solon, de ring van Polykrates en de dolfijn van Arion, worden op drie verschillende niveaus naverteld, zodat je kunt beginnen waar je nu staat.

• De indeling in negen boeken genoemd naar de Muzen is van latere filologen; Herodotus zelf schreef gewoon één lang 'onderzoek'.
• Plutarchus schreef een heel essay met de titel Over de kwaadaardigheid van Herodotus, waarin hij hem beschuldigde van oneerlijkheid tegenover Thebe en Korinthe; critici hebben hem zowel de vader van de geschiedenis als de vader van de leugens genoemd.
• Hij is onze enige bron voor de marathonloper Pheidippides, die in zijn versie van Athene naar Sparta rent om hulp te vragen, en niet van Marathon naar Athene.
• Hij beschrijft stap voor stap de Egyptische techniek van het mummificeren, inclusief de haak waarmee de hersenen via de neus werden verwijderd.