Nikos Skalkottas

Skalkottas urodził się 21 marca 1904 roku w Chalkidzie na wyspie Eubei, w rodzinie muzyków ludowych i amatorów. Rodzina przeniosła się do Aten, gdzie utalentowany chłopiec uczył się gry na skrzypcach w Konserwatorium Ateńskim i w 1920 roku ukończył je z wyróżnieniem. Stypendium zaprowadziło go w 1921 roku do Berlina, wówczas jednej ze stolic muzycznych Europy, by kontynuował naukę jako skrzypek w Hochschule für Musik. W Berlinie lat 20., pełnym nowej sztuki i nowych idei, szybko przeszedł od wykonawstwa do kompozycji.

Studiował kompozycję u Philippa Jarnacha, wziął kilka lekcji u Kurta Weilla, a od 1927 do około 1932 roku należał do klasy mistrzowskiej Arnolda Schönberga w Pruskiej Akademii Sztuk. Podobno Schönberg, twórca metody dwunastotonowej, zaliczał go do swoich najzdolniejszych uczniów. Ale Skalkottas był biedny, stypendium się skończyło, jego życie osobiste było burzliwe i w 1933 roku wrócił do Aten, zostawiając w Berlinie dużą część wczesnych rękopisów, które zaginęły.

W Atenach nikt nie interesował się jego trudną, nowoczesną muzyką. Do końca życia pracował jako skrzypek w tylnych rzędach ateńskich orkiestr, grając cudzą muzykę, a nocami komponował dla siebie. W 1946 roku poślubił pianistkę Marię Pangali i założył rodzinę. Zmarł nagle 19 września 1949 roku, mając zaledwie czterdzieści pięć lat, na przepuklinę, której nie leczono na czas. Pozostawił znacznie ponad sto utworów, z których większość nigdy nie została wykonana.

Skalkottas pisał w dwóch bardzo różnych światach. Z jednej strony rozwinął własną swobodną wersję techniki dwunastotonowej Schönberga, używając kilku serii jednocześnie i łącząc je z tradycyjnymi formami, takimi jak koncert, sonata i suita. Utwory takie jak Koncert skrzypcowy (1938), III Koncert fortepianowy (1939) na fortepian i dziesięć instrumentów dętych, 32 utwory fortepianowe (1940) i uwertura Η επιστροφή του Οδυσσέα (Powrót Odyseusza, 1942–43) są gęste, energiczne i wymagające, należą do najbardziej ambitnej muzyki modernistycznej pisanej gdziekolwiek w tamtych latach.

Z drugiej strony pisał muzykę tonalną zakorzenioną w greckiej tradycji. 36 Ελληνικοί χοροί (36 tańców greckich), skomponowane w latach 1931–1936 i później poprawione, sięgają po ludowe melodie i rytmy z całej Grecji, z wysp, Epiru, Krety, Macedonii, i opracowują je na orkiestrę z błyskotliwym, barwnym wyczuciem brzmienia. W przeciwieństwie do kompozytorów greckiej szkoły narodowej Skalkottas nie ozdabiał ludowych melodii romantycznymi harmoniami; traktował je z nowoczesną klarownością, która zachowuje ich chropowatość. Jeden z jego ostatnich utworów, suita baletowa Η θάλασσα (Morze, 1948–49), jest równie przystępny.

Ten podwójny głos, bezkompromisowy modernista i miłośnik greckiego tańca, czyni go wyjątkowym. Niektóre z tańców greckich grano za jego życia i podobały się publiczności; jego wielkie dzieła dodekafoniczne musiały czekać dziesięciolecia, a wiele z nich doczekało się prawykonania dopiero w drugiej połowie XX wieku.

Po jego śmierci przyjaciele i muzycy założyli stowarzyszenie, by ocalić i skatalogować jego rękopisy, i powoli jego muzykę zaczęto wykonywać i wydawać. Wielkim punktem zwrotnym była obszerna seria nagrań jego utworów dla szwedzkiej wytwórni BIS od lat 90., dzięki której słuchacze na całym świecie mogli go odkryć. Dziś greckie orkiestry regularnie grają 36 tańców greckich, a jego imię jest czczone w greckiej edukacji muzycznej i życiu koncertowym, także w jego rodzinnej Chalkidzie. Dla ucznia najlepszym początkiem jest posłuchanie kilku tańców greckich, na przykład opartych na melodiach z wysp, a potem porównanie ich z nagraniem tego samego tańca ludowego: usłyszysz zarówno tradycję, jak i to, co zrobił z nią nowoczesny kompozytor.

• Studiował w klasie mistrzowskiej Arnolda Schönberga, twórcy muzyki dwunastotonowej.
• Wiele jego wczesnych rękopisów zaginęło, gdy w 1933 roku opuścił Berlin i wyjechał do Aten.
• Komponując wielkie koncerty, zarabiał na życie jako szeregowy skrzypek w ateńskich orkiestrach.
• Większość jego utworów wykonano po raz pierwszy dopiero po jego śmierci w 1949 roku.