Kostas Warnalis

Warnalis urodził się 14 lutego 1884 roku w Pyrgos, dzisiejszym Burgasie, na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego, w greckiej rodzinie, której nazwisko pochodziło od miasta Warna. Uczył się w greckiej szkole w Płowdiwie, a w 1902 roku przyjechał do Aten, by studiować filologię na uniwersytecie, gdzie obracał się w kręgu młodych demotycystów skupionych wokół czasopisma Νουμάς. Po ukończeniu studiów w 1908 roku pracował jako nauczyciel greki w szkołach średnich w różnych miastach i w Atenach oraz publikował dopracowane, zmysłowe, raczej parnasistowskie wiersze pod wpływem Palamasa.

Stypendium państwowe zaprowadziło go w 1919 roku, tuż po pierwszej wojnie światowej i rewolucji rosyjskiej, do Paryża na studia z filozofii i literatury. Wrócił jako marksista i wraz z człowiekiem zmienił się poeta. W latach 1925–26, podczas sporu o postępowe nauczanie w seminarium nauczycielskim Marasleio, został oskarżony wraz z Dimitrisem Glinosem i Aleksandrosem Delmuzosem o deprawowanie młodzieży, a w 1926 roku usunięto go ze szkolnictwa. Odtąd żył z dziennikarstwa, przez prawie pięćdziesiąt lat pisząc felietony literackie i polityczne do ateńskich gazet, a także z przekładów i własnych książek.

Poglądy polityczne kosztowały go więcej niż posadę: za dyktatury Metaksasa, w latach wojny domowej i za rządów pułkowników był zakazywany, inwigilowany i okresowo prześladowany. Nigdy się nie wyparł swoich przekonań. W 1959 roku otrzymał Leninowską Nagrodę Pokoju, a w ostatnich latach, pod dyktaturą, napisał jedne z najbardziej gniewnych wierszy. Zmarł w Atenach 16 grudnia 1974 roku, kilka miesięcy po przywróceniu demokracji, a jego pogrzeb zgromadził ogromne tłumy.

Najważniejsza poezja Warnalisa mieści się w dwóch książkach. Το φως που καίει (Światło, które pali, 1922), wydrukowane najpierw w Aleksandrii pod pseudonimem Dimos Tanalias, to mieszanina wiersza i prozy, w której Prometeusz, Chrystus i postać zwana Momosem, duch drwiny, spierają się o to, czego potrzebuje ludzkość; odpowiedź brzmi, że światła nie przyniesie ani mit, ani religia, lecz sam lud pracujący. Najbardziej znane fragmenty to Μοιραίοι (Skazani przez los), chór mężczyzn w piwnicznej tawernie, którzy wyliczają los, jaki ich zmiażdżył, i kończą wyznaniem, że winni są sami, bo nigdy nie odważyli się powstać, oraz Μάνα του Χριστού (Matka Chrystusa), lament Marii pod krzyżem. Σκλάβοι πολιορκημένοι (Oblężeni niewolnicy, 1927) bierze tytuł od Wolnych oblężonych Solomosa i odwraca go: oblężeni to teraz biedni, zamknięci przez głód i kłamstwa panów.

Jego proza to satyra klasycznego typu. Η αληθινή απολογία του Σωκράτη (Prawdziwa apologia Sokratesa, 1931) pisze Platona na nowo: Sokrates mówiący językiem ateńskiej ulicy demaskuje swoich sędziów, kapłanów i demagogów, a zarazem odmawia schlebiania ludowi. Το ημερολόγιο της Πηνελόπης (Dziennik Penelopy, 1947) daje wiernej żonie Odyseusza cyniczny, prywatny głos, a homerycki dom staje się portretem klasy panującej w czasie wojny. Esej Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική (Solomos bez metafizyki, 1925) odczytuje poetę narodowego jako produkt swojej klasy i epoki, co było w tamtym czasie skandalem. Późniejsze zbiory, Ποιητικά (1956), Ελεύθερος κόσμος (Wolny świat, 1965) i pośmiertny Οργή λαού (Gniew ludu, 1975), są bardziej bezpośrednie; tłumaczył także Arystofanesa, Eurypidesa i Moliera.

«Οι Μοιραίοι» z pierwszym wersem «Μες την υπόγεια την ταβέρνα» to jedna z najczęściej nagrywanych greckich pieśni XX wieku: Mikis Theodorakis skomponował do niej muzykę w latach 60., od tamtej pory śpiewali ją Grigoris Bithikotsis i wielu innych, a większość śpiewających nie wie, że słowa są wierszem nauczyciela greki z lat 20. Ballada Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου (Ballada o panu Mentiosie), w której wyczerpany osioł w końcu wierzga, to kolejna znana pieśń, w wykonaniu Nikosa Ksilurisa. Warnalisa omawia się na lekcjach literatury w liceum, zwykle na przykładzie Οι Μοιραίοι lub fragmentów Prawdziwej apologii, a ulice w Atenach i innych miastach noszą jego imię. Uczący się greckiego powinien posłuchać Οι Μοιραίοι z tekstem w ręku: cztery krótkie zwrotki codziennej greki, które uczą słownictwa losu, wina i żalu.

• Urodził się w Bułgarii i przez całe życie zachował wobec Aten spojrzenie outsidera, Greka urodzonego w Bułgarii; jego nazwisko oznacza «z Warny».
• Światło, które pali ukazało się po raz pierwszy w Aleksandrii w 1922 roku pod pseudonimem Dimos Tanalias, ponieważ autor był czynnym nauczycielem państwowym.
• W 1926 roku usunięto go ze szkolnictwa za poglądy i niemal pół wieku utrzymywał się z felietonów prasowych.