Napoleon Lapatiotis

Lapatiotis urodził się w Atenach 31 października 1888 roku. Jego ojciec, Leonidas Lapatiotis, był oficerem armii, który doszedł do stopnia generała i przez krótki czas był ministrem spraw wojskowych. Chłopiec dorastał w dostatku, uczył się języków i muzyki i pisał wiersze tak wcześnie i tak swobodnie, że już jako nastolatek publikował w czasopismach literackich. Ukończył prawo na Uniwersytecie Ateńskim i nigdy z tego nie skorzystał. W 1914 roku opublikował w czasopiśmie Νουμάς «Μανιφέστο» (Manifest), młodzieńcze wezwanie do sztuki i piękna przeciw szarzyźnie mieszczańskiego życia, które nadało ton estecie, jakim miał pozostać.

Żył, w pewnym sensie, publicznie. Jego homoseksualizm nie był ani ukrywany, ani wybaczany; ubierał się z wystudiowaną elegancją, przyjaźnił się z poetą Mitsosem Papanikolau i bywał w literackich kawiarniach Aten, w latach 20. ogłosił się komunistą i uzależnił od narkotyków, najpierw od morfiny, potem od heroiny i kokainy. Rodzinny majątek stopniał. W latach 30. mieszkał z matką w starym domu w Eksarchii, w coraz większej biedzie, wciąż pisząc wiersze niezwykle dopracowane.

Dopiero w 1939 roku, w wieku pięćdziesięciu lat, zebrał wybór w książkę, «Τα ποιήματα». Potem przyszły wojna i niemiecka okupacja z głodową zimą 1941–42. Chory, uzależniony i bez środków do życia, Lapatiotis zastrzelił się w rodzinnym domu 7 stycznia 1944 roku i zmarł następnego dnia. Pozostawił wiele niepublikowanych wierszy, utwory prozą i niedokończoną autobiografię, «Η ζωή μου» (Moje życie), wydaną dziesięciolecia później.

Lapatiotis pisał krótkie wiersze, rzadko dłuższe niż strona, regularnym metrum i rymem, a ich pierwszą zaletą jest brzmienie: są tak bliskie pieśni, jak tylko grecki wiersz może być bez muzyki. Ich tematy to zwykłe tematy europejskiego fin de siècle'u, noc, jesień, deszcz, utracona miłość, przemijanie młodości, pragnienie śmierci, ale potraktowane z lekkością, która chroni je przed użalaniem się nad sobą. Typowy wiersz, często nazywany po prostu «Νυχτερινό» (Nokturn), rysuje cichą scenę, pozwala wznieść się uczuciu i kończy się wersem, który opada jak westchnienie. Pod łagodnością kryje się stałe spojrzenie na rozkład, dlatego krytycy zaliczają go do poetów «dekadenckich» i łączą z Kariotakisem, choć nigdy nie podziela sarkazmu Kariotakisa.

Miał też upodobanie do psot. W 1938 roku opublikował «Βάο, γάο, ντάο», wiersz na kształt sonetu złożony wyłącznie z wymyślonych słów, które doskonale podporządkowują się greckiej gramatyce i rytmowi i nie znaczą zupełnie nic, by pokazać, że pewien typ współczesnego krytyka pochwaliłby wszystko, co brzmi jak poezja. Wiersz stał się sławny, wciąż bywa cytowany i o dziesięciolecia wyprzedza zabawy poezji konkretnej i nonsensu.

Poza liryką pisał prozę: krótką powieść «Το τάμα της Ανθούλας» (Ślub Anthuli, 1932), opowiadania, eseje krytyczne i autobiografię. «Τα ποιήματα» (1939) pozostaje rdzeniem jego twórczości, małą, starannie dobraną książką, w której niemal każdy wers dałoby się zaśpiewać, i wiele od tamtej pory zaśpiewano.

Lapatiotis jest dziś czytany jako jeden z najczystszych głosów lirycznych między Palamasem a Pokoleniem lat 30., a jego wiersze znajdują się w licealnych antologiach obok Kariotakisa. Kilku greckich kompozytorów opatrzyło je muzyką, a jego wersy pojawiają się na albumach z pieśnią artystyczną, a nawet w wersjach rockowych, co pasuje do poety piszącego zawsze dla ucha. Jego życie stało się filmem, «Μετέωρο και σκιά» (Meteor i cień, 1985) Takisa Spetsiotisa, który uczynił go punktem odniesienia dla greckiej kultury queer. Dom, w którym żył i umarł, przy ulicy Ikonomu w Eksarchii, w Atenach, wciąż stoi, na wpół zrujnowany, a kampanie na rzecz uratowania go jako zabytku uczyniły z niego małe miejsce pielgrzymek. Uczący się może zacząć od «Βάο, γάο, ντάο», czytanego na głos dla przyjemności jego pustej muzyki, a potem przejść do prawdziwych wierszy, w których liczy się każde słowo.

• Jego ojciec Leonidas był generałem i ministrem spraw wojskowych Grecji; syn nigdy w życiu nie pracował.
• «Βάο, γάο, ντάο» (1938) składa się wyłącznie z wymyślonych słów, a mimo to ma metrum, rymuje się i odmienia jak prawdziwa greka; to chyba najsłynniejszy wiersz nonsensowny w tym języku.
• Za życia wydał tylko jeden tomik wierszy, w 1939 roku, w wieku pięćdziesięciu lat.
• Zmarł w styczniu 1944 roku, tej samej okupacyjnej zimy, która zabiła tysiące ateńczyków, w rodzinnym domu w Eksarchii, który stoi do dziś.