Karolos Kun

Kun urodził się 13 września 1908 roku w Bursie (Prusie) w Azji Mniejszej, jako syn ojca pochodzenia niemieckiego i matki Greczynki, i dorastał w Konstantynopolu, gdzie uczęszczał do amerykańskiego Robert College. Po roku na Sorbonie przyjechał w 1929 roku do Aten, by uczyć angielskiego w Athens College, i właśnie ze swoimi uczniami po raz pierwszy reżyserował: Ptaki, Żaby Arystofanesa i Cyklopa w szkolnym ogrodzie, grane w maskach i strojach ludowych. W 1934 roku wraz z malarzem Jannisem Tsaruchisem i aktorem Dionisisem Dewarisem założył krótkotrwałą Λαϊκή Σκηνή (Scenę Ludową), gdzie wystawił kreteńską tragedię Ερωφίλη i Alkestis Eurypidesa w stylu, który nazywał «greckim ekspresjonizmem ludowym».

Jesienią 1942 roku, w samym środku niemieckiej okupacji i głodu, otworzył Θέατρο Τέχνης Dziką kaczką Ibsena i zespołem nieznanych młodych aktorów, którzy byli zarazem jego uczniami, wśród nich młodą Melinę Merkuri. Teatr zamknięto z braku pieniędzy w 1949 roku, a gdy otwarto go ponownie w 1954 roku, mieścił się już w Υπόγειο, piwnicy pod pasażem Orfeas przy ulicy Pesmazoglu: sto pięćdziesiąt miejsc wokół nagiej sceny, która pozostała jego domem i symbolem.

Pracował dalej w czasie dyktatury lat 1967–74, gdy widzowie odczytywali jego inscenizacje Arystofanesa jako akty oporu, i zmarł w Atenach 14 lutego 1987 roku. Teatr Sztuki, jego szkoła i dwie sceny, Υπόγειο oraz budynek przy ulicy Frynichu w Place, działają nadal pod nazwą Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν.

Pierwszym osiągnięciem Kuna było wprowadzenie XX wieku na grecką scenę. Teatr Sztuki dał Grecji pierwszego Pirandella, Lorkę i Tennessee Williamsa; jego Tramwaj zwany pożądaniem z 1949 roku, z Merkuri jako Blanche i muzyką Manosa Hadzidakisa, w tym piosenką «Χάρτινο το φεγγαράκι», to kamień milowy ateńskiej pamięci. W latach 50. i 60. przyszli Brecht, Ionesco, Beckett i Pinter, grani przez zespół, który razem pracował i się uczył, w opozycji do systemu gwiazd teatru komercyjnego. Drugim osiągnięciem była grecka dramaturgia: w 1957 roku wystawił Η αυλή των θαυμάτων (Dziedziniec cudów) nieznanego Iakowosa Kambanellisa, sztukę, która dała początek współczesnemu dramatowi greckiemu, a potem wypromował Lulę Anagnostaki, Dimitrisa Kehaidisa i innych.

Trzecim był Arystofanes. Jego Όρνιθες (Ptaki) w teatrze Heroda Attyka w sierpniu 1959 roku, w przekładzie Wasilisa Rotasa, z muzyką Hadzidakisa, scenografią i kostiumami Tsaruchisa i choreografią Zuzu Nikoludi, traktowały komedię jak żywe ludowe święto, z bizantyjskim śpiewem i gestami teatru cieni. Ksiądz sparodiowany w stylu prawosławnej liturgii wywołał skandal; minister Konstandinos Tsatsos po premierze zakazał dalszych przedstawień. Wznowiony w 1960 roku spektakl zdobył pierwszą nagrodę na festiwalu Théâtre des Nations w Paryżu w 1962 roku i przez dziesięciolecia jeździł w tournée. Potem przyszły Πέρσες (Persowie, Londyn 1965), Βάτραχοι, Αχαρνής, Οιδίπους Τύραννος i Βάκχες, a jego sposób grania starożytnych, chóralny, muzyczny, zakorzeniony w ludowym obrzędzie, a nie w marmurze, stał się sposobem greckim.

Zejdź po schodach do Υπόγειο przy ulicy Pesmazoglu albo wejdź do Teatru Sztuki przy ulicy Frynichu w Place, a będziesz w domu Kuna; zespół i szkoła teatralna wciąż noszą jego imię, a jej absolwentów, od Jorgosa Lazanisa, Mimisa Kujumdzisa i Reni Pittaki po dzisiejszych aktorów telewizyjnych, określa się w Grecji po prostu jako «από το Θέατρο Τέχνης». Jego Ptaki wznawiano wielokrotnie, a muzyka Hadzidakisa do nich ukazała się na płycie. Fragment Dziedzińca cudów Kambanellisa, którego odkrył, czyta się w liceum. Jego zebrane wystąpienia i pisma ukazały się jako Κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας (Robimy teatr dla naszej duszy, 1987), a ludzie greckiego teatru cytują ten tytuł jak credo.

• Jego pierwsze inscenizacje były przedstawieniami szkolnymi: Arystofanes grany z chłopcami z Athens College na początku lat 30., w maskach i strojach ludowych.
• Teatr Sztuki otwarto w 1942 roku, w czasie głodu okupacyjnego, Dziką kaczką Ibsena i zespołem złożonym z uczniów.
• Ptaki z 1959 roku zostały zakazane przez grecki rząd po jednym przedstawieniu, a trzy lata później zdobyły pierwszą nagrodę na festiwalu Théâtre des Nations w Paryżu.
• Jego Tramwaj zwany pożądaniem z 1949 roku dał Grecji jedną z jej najbardziej ukochanych piosenek, «Χάρτινο το φεγγαράκι» Hadzidakisa, śpiewaną przez Melinę Merkuri jako Blanche.