Karolos Koun

Koun 13 Eylül 1908'de Anadolu'da Bursa'da (Prusa) Alman kökenli bir baba ile Rum bir annenin oğlu olarak doğdu ve İstanbul'da büyüdü; burada Amerikan Robert Kolej'e devam etti. Sorbonne'da bir yıl geçirdikten sonra 1929'da Atina Koleji'nde İngilizce öğretmek için Atina'ya geldi ve ilk yönetmenliğini de orada öğrencileriyle yaptı: okul bahçesinde maskeler ve halk kostümleriyle oynanan Aristophanes'in Kuşlar, Kurbağalar ve Kyklops oyunları. 1934'te ressam Yannis Tsarouhis ve oyuncu Dionisis Devaris ile kısa ömürlü Λαϊκή Σκηνή'yi (Halk Sahnesi) kurdu; Girit tragedyası Ερωφίλη'yi ve Euripides'in Alkestis'ini «Yunan halk dışavurumculuğu» adını verdiği bir üslupla sahneledi.

1942 sonbaharında, Alman işgali ve kıtlığın ortasında, Θέατρο Τέχνης'i Ibsen'in Yaban Ördeği ile ve aynı zamanda öğrencisi olan tanınmamış genç oyunculardan oluşan bir toplulukla açtı; aralarında genç Melina Merkuri de vardı. Tiyatro 1949'da para yokluğundan kapandı ve 1954'te yeniden açıldığında yeri Υπόγειο olmuştu: Pesmazoglou Sokağı'ndaki Orfeas pasajının altında bir bodrum, çıplak bir sahnenin çevresinde yüz elli koltuk; burası onun evi ve simgesi olarak kaldı.

1967–74 diktatörlüğü sırasında da çalışmayı sürdürdü; seyirciler o dönemde onun Aristophanes sahnelemelerini direniş eylemleri olarak okuyordu. 14 Şubat 1987'de Atina'da öldü. Sanat Tiyatrosu, okulu ve iki sahnesi, Υπόγειο ve Plaka'daki Frynichou Sokağı'ndaki bina, Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν adıyla sürmektedir.

Koun'un ilk başarısı yirminci yüzyılı Yunan sahnesine taşımaktı. Sanat Tiyatrosu Yunanistan'a ilk Pirandello, Lorca ve Tennessee Williams oyunlarını sundu; Merkuri'nin Blanche'ı oynadığı ve müziğini Manos Hacidakis'in yaptığı, «Χάρτινο το φεγγαράκι» şarkısını da içeren 1949 tarihli Arzu Tramvayı, Atina belleğinde bir dönüm noktasıdır. 1950'ler ve 1960'larda Brecht, Ionesco, Beckett ve Pinter geldi; bunları, ticari tiyatronun yıldız sistemine tepki olarak birlikte çalışan ve öğrenen bir topluluk oynadı. İkinci başarısı Yunan oyun yazarlığıydı: 1957'de tanınmamış Iakovos Kampanellis'in Η αυλή των θαυμάτων (Mucizeler Avlusu) oyununu sahneledi; bu oyun modern Yunan dramasını kurdu. Ardından Loula Anagnostaki, Dimitris Kehaidis ve başkalarını tanıttı.

Üçüncüsü Aristophanes'ti. Ağustos 1959'da Herodes Atticus tiyatrosunda sahnelediği Όρνιθες (Kuşlar), Vasilis Rotas'ın çevirisi, Hacidakis'in müziği, Tsarouhis'in dekor ve kostümleri ve Zouzou Nikoloudi'nin koreografisiyle, komediyi Bizans ilahileri ve gölge oyunu jestleriyle canlı bir halk şenliği olarak ele alıyordu. Ortodoks ayini üslubunda parodisi yapılan bir rahip skandala yol açtı; bakan Konstantinos Tsatsos ilk geceden sonra temsilleri yasakladı. 1960'ta yeniden sahnelenen oyun, 1962'de Paris'teki Théâtre des Nations'da birincilik ödülünü kazandı ve onlarca yıl turneye çıktı. Ardından Πέρσες (Persler, Londra 1965), Βάτραχοι, Αχαρνής, Οιδίπους Τύραννος ve Βάκχες geldi; antik oyunları koro ağırlıklı, müzikal, mermerden çok halk ritüeline kök salmış biçimde oynatma tarzı Yunan tarzı haline geldi.

Pesmazoglou Sokağı'nda Υπόγειο'nun merdivenlerinden inin ya da Plaka'da Frynichou Sokağı'ndaki Sanat Tiyatrosu'na girin, Koun'un evindesiniz; topluluk ve tiyatro okulu hâlâ onun adını taşır ve okulun mezunları, Giorgos Lazanis, Mimis Kuyumcis ve Reni Pittaki'den bugünün televizyon oyuncularına kadar, Yunanistan'da kısaca «από το Θέατρο Τέχνης» diye anılır. Kuşlar'ı defalarca yeniden sahnelendi ve Hacidakis'in bu oyun için yaptığı müzik plakta mevcuttur. Keşfettiği Kampanellis'in Mucizeler Avlusu'ndan bir bölüm lisede okutulur. Toplanan konuşmaları ve yazıları Κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας (Ruhumuz İçin Tiyatro Yapıyoruz, 1987) adıyla yayımlandı; Yunan tiyatrocuları bu başlığı bir inanç ilkesi gibi alıntılar.

• İlk sahnelemeleri okul oyunlarıydı: 1930'ların başında Atina Koleji'nin erkek öğrencileriyle maskeler ve halk kostümleriyle oynanan Aristophanes.
• Sanat Tiyatrosu 1942'de, işgal dönemi kıtlığı sırasında, Ibsen'in Yaban Ördeği ve öğrencilerden oluşan bir toplulukla açıldı.
• 1959'daki Kuşlar tek bir temsilden sonra Yunan hükümetince yasaklandı ve üç yıl sonra Paris'teki Théâtre des Nations'da birincilik ödülünü kazandı.
• 1949 tarihli Arzu Tramvayı, Yunanistan'a en sevilen şarkılarından birini, Blanche rolündeki Melina Merkuri'nin söylediği Hacidakis'in «Χάρτινο το φεγγαράκι» şarkısını kazandırdı.