Ioannis Makriyannis

1797'de Ioannis Triantafyllou adıyla, Orta Yunanistan'daki Doris dağlarında küçük bir köy olan Avoriti'de yoksul bir ailede doğdu; o daha bebekken babası Arnavut düzensiz birlikleriyle bir çatışmada öldürüldü ve aile Livadia'ya kaçtı. Yaşına göre uzun boylu olduğu için ona «uzun Yannis» anlamına gelen Makriyannis lakabı takıldı ve bu ad ona yapıştı. Önce hizmetkâr, sonra Arta'da küçük bir tüccar olarak çalıştı, 1820'de gizli örgüt Filiki Eterya'ya katıldı ve 1821'de silaha sarıldı. Rumeli'de ve Mora'da savaştı, Haziran 1825'te Nafplio yakınlarındaki Lerna değirmenlerini İbrahim Paşa'nın Mısır ordusuna karşı tuttu. 1826–27'de Atina Akropolisi'ni savunurken ağır yaralandı ve bu acıyı ömrünün sonuna dek taşıdı.

Yeni devlette general yapıldı, Atina'da Akropolis'in eteğine, bugün onun adını taşıyan semte yerleşti ve önce Kapodistrias'ın, sonra Bavyera naipliğinin ve Kral Otto'nun mutlak yönetiminin açık sözlü bir muhalifi oldu. 3 Eylül 1843 gecesi saray önünde toplanan askerlere ve halka önderlik etti ve bir anayasa sözü aldı; meydanın adı bunun anısına Syntagma, yani «Anayasa» olarak değiştirildi.

Bağımsızlığı ona düşmanlar kazandırdı. 1852'de krala karşı komplo kurmakla suçlanarak tutuklandı ve 1853'te ölüme mahkûm edildi; ceza hafifletildi ve 1854'te sağlığı bozulmuş olarak serbest bırakıldı. 27 Nisan 1864'te Atina'da öldü.

Savaş bittiğinde Makriyannis yazmayı bilmiyordu. 1829'da Argos'ta, gördüklerini kaydedebilmek için harfleri kendi kendine öğrendi ve 1829 ile 1850 arasında defterlerini Απομνημονεύματα (Anılar) ile doldurdu. Konuştuğu gibi yazıyordu, bir Rumeli köylüsünün halk diliyle, noktalama işareti olmadan ve sözcükleri birbirine bitiştirerek, ve el yazmasını sakladı; metin ancak 1907'de Giannis Vlachogiannis tarafından çözülüp yayımlandı. Kitap savaşı içeriden, muharebe muharebe anlatır, ardından barışın hayal kırıklıklarını: yabancı güçler, Bavyeralı subaylar, kendi çıkarlarını ortak davanın önüne koyan politikacılar ve kapitanlar. Ahlaki merkezi, Yunanların hâlâ alıntıladığı, «“biz”de olduğumuz, “ben”de değil» cümlesidir; en ünlü sayfası ise iki antik heykeli Avrupalılara satmak üzere olan askerlere verdiği emirdir: «biz bunlar için savaştık».

İkinci bir el yazması, hapiste ve hastalıkta yazılmış dinsel görülerinin günlüğü olan Οράματα και θάματα (Görüler ve Mucizeler, 1851–52), ancak 1983'te yayımlandı. Makriyannis kendi tarzında bir sanat hamisiydi de: 1836 ile 1839 arasında halk ressamı Panagiotis Zografos'a ve oğullarına, kendi yönetiminde, savaşın muharebelerini gösteren bir resim dizisi yaptırdı; bunlar kral ve büyük güçlerin elçileri için bir kayıt olacaktı. Kopyaları Atina'daki Gennadius Kütüphanesi'nde ve Windsor'daki Kraliyet Koleksiyonu'nda korunur ve Anılar'ın görsel ikizidir.

Makriyannis 1943'te bir klasik oldu: Giorgos Seferis, İskenderiye'de Yunan askerlerine verdiği Ένας Έλληνας – ο Μακρυγιάννης (Bir Yunan: Makriyannis) başlıklı konferansta okuma yazması olmayan generali bütün Yunan düzyazı yazarlarının ustası olarak sundu; Elytis, Theotokas ve bütün 1930 kuşağı onu canlı halk dilinin örneği saydı. Anılar'dan parçalar, özellikle heykeller bölümü ve «είμαστε εις το “εμείς”», her lisede okunur ve Yunanlar bencillik ile ortak iyi üzerine tartıştıkça bu söz alıntılanır. Atina'da Akropolis Müzesi'nin yanındaki Makriyanni semti ve uzun 3ης Σεπτεμβρίου caddesi bu adamın ve onun gecesinin adını taşır; Syntagma Meydanı'nın kendisi de onun anayasasını anar. Zografos'un resimleri Atina'daki Gennadius Kütüphanesi'nde görülebilir.

• 32 yaşında, 1829'da Argos'ta, yalnızca savaş anılarını kaydetmek için yazmayı öğrendi.
• Noktalama işareti ve sözcükler arasında boşluk olmadan yazılmış Anılar el yazması, Giannis Vlachogiannis onu 1907'de, yazarın ölümünden 43 yıl sonra, çözüp yayımlayana dek okunmadan kaldı.
• Atina'daki Syntagma Meydanı ve 3ης Σεπτεμβρίου caddesi adlarını, onun 3 Eylül 1843 gecesi kazandığı anayasadan alır.
• 1853'te kurulmasına yardım ettiği devlet tarafından ölüme mahkûm edildi; ceza hafifletildi ve ertesi yıl serbest bırakıldı.