Μαρίκα Νίνου

Η Νίνου γεννήθηκε ως Ευαγγελία Αταμιάν το 1922, πάνω στο πλοίο Ευαγγελίστρια, που μετέφερε την οικογένειά της και άλλους Αρμένιους πρόσφυγες από τη Σμύρνη στον Πειραιά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ο δρόμος της προς τη σκηνή ήταν ασυνήθιστος. Το 1944 γνώρισε τον ακροβάτη Νίκο Νικολαΐδη, γνωστό ως Νίνο· δούλεψε πρώτα στο ταμείο του θιάσου του και ύστερα έγινε η παρτενέρ του σε ένα ακροβατικό νούμερο, το «Ντούο Νίνο», κάνοντας περιοδείες μαζί του. Η μητέρα του, ηθοποιός, της έδωσε το όνομα Μαρίκα, από τη μεγάλη ηθοποιό Μαρίκα Κοτοπούλη, και από τον Νίνο προήλθε το επώνυμό της.

Το 1948 ο τραγουδιστής Στελλάκης Περπινιάδης την έκανε πρώτη φωνή στο κέντρο Φλόριντα στη λεωφόρο Αλεξάνδρας στην Αθήνα. Ύστερα ήρθε η γνωριμία που άλλαξε τη ζωή της: το 1949 πήρε τη θέση της Σωτηρίας Μπέλλου στο σχήμα του Βασίλη Τσιτσάνη, του σημαντικότερου συνθέτη του λαϊκού τραγουδιού μετά τον πόλεμο, στον «Τζίμης ο Χοντρός», μια ταβέρνα στην οδό Αχαρνών. Ο κόσμος έκανε ουρές απέξω για να τους ακούσει, και οι δίσκοι τους διέδωσαν τα τραγούδια σε όλη τη χώρα. Η συνεργασία ήταν θυελλώδης και συχνά διακοπτόταν από καβγάδες, αλλά έδωσε κλασικούς δίσκους, και το 1951 τραγούδησαν μάλιστα μαζί στην Κωνσταντινούπολη.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 αρρώστησε από καρκίνο. Χειρουργήθηκε στην Αθήνα και πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες για θεραπεία, αλλά πέθανε στις 23 Φεβρουαρίου 1957, μόλις τριάντα πέντε ετών, και τη θρήνησε όλος ο κόσμος του λαϊκού τραγουδιού.

Η Νίνου δεν έγραφε τραγούδια· η τέχνη της ήταν η φωνή της. Ήταν καθαρή, ελαφρώς ένρινη, με κοφτερή άκρη και πολύ συναίσθημα, και τραγουδούσε τα αργά ζεϊμπέκικα και τα χασάπικα με μια ακρίβεια που έκανε κάθε λέξη να ακούγεται. Σε μια εποχή που το ρεμπέτικο ήταν κόσμος των αντρών, εκείνη, μαζί με τη Σωτηρία Μπέλλου, έδειξε ότι μια γυναικεία φωνή μπορούσε να σηκώσει τον καημό και την περηφάνια του εξίσου καλά. Σε μόλις δέκα χρόνια ηχογράφησε περίπου 170 τραγούδια σε δίσκους 78 στροφών, ως πρώτη ή ως δεύτερη φωνή.

Το όνομά της είναι δεμένο πάνω απ' όλα με τα τραγούδια του Τσιτσάνη, ανάμεσά τους το Για τα μάτια π' αγαπώ (1949) και Ο τραυματίας (1949). Τραγούδησε επίσης για άλλους συνθέτες της εποχής, για παράδειγμα το Ώρες σε κρυφοκοιτάζω (1948) του Μανώλη Χιώτη και το Στα μπουζούκια να με πας (1950) του Γιώργου Μητσάκη.

Μία από τις πιο πολύτιμες κληρονομιές της είναι μια ζωντανή ηχογράφηση που έγινε το 1955 στον «Τζίμης ο Χοντρός» από έναν ερασιτέχνη με μαγνητόφωνο, και κυκλοφόρησε σε δίσκο μόλις το 1977. Η ελληνική λαϊκή μουσική τότε ηχογραφούνταν σχεδόν πάντα σε στούντιο, γι' αυτό η ταινία αυτή είναι μια σπάνια ευκαιρία να ακούσεις πώς ήταν μια βραδιά σε ένα μπουζουξίδικο: η φασαρία της αίθουσας, οι κουβέντες ανάμεσα στα τραγούδια και η φωνή της Νίνου να γεμίζει τον χώρο.

Οι δίσκοι της Νίνου βρίσκονται εύκολα σήμερα, και το «Για τα μάτια π' αγαπώ» είναι ένα καλό πρώτο τραγούδι. Αν ακούσεις τη Νίνου και τη Μπέλλου τη μία μετά την άλλη, παίρνεις ένα μάθημα για δύο πολύ διαφορετικούς τρόπους να τραγουδάς την ίδια μουσική. Η ζωή της, σύντομη και εν μέρει μυστηριώδης, ενέπνευσε βιβλία, θεατρικά έργα και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα, και την ιστορία της τη διηγούνται συχνά μαζί με του Τσιτσάνη και του κέντρου όπου τραγουδούσαν. Σε ταβέρνες και μουσικές σκηνές οι τραγουδιστές ερμηνεύουν ακόμη τα τραγούδια που εκείνη έκανε γνωστά, και πολλοί λένε ότι τα έμαθαν από τους δίσκους της. Ένας μαθητής μπορεί να ακούσει ένα τραγούδι της με τους στίχους μπροστά του και να παρακολουθεί τις λέξεις στίχο προς στίχο.

• Το πραγματικό της όνομα ήταν Ευαγγελία Αταμιάν· το επώνυμο Νίνου προήλθε από τον συνεργάτη της, τον ακροβάτη Νίνο.
• Πριν τραγουδήσει ρεμπέτικα έκανε περιοδείες ως ακροβάτισσα σε ένα νούμερο για δύο.
• Μια ερασιτεχνική ταινία του 1955 από τον «Τζίμης ο Χοντρός» διασώζει τη φωνή της σε πραγματικό κέντρο· κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1977.
• Πήρε τη θέση της Σωτηρίας Μπέλλου δίπλα στον Τσιτσάνη το 1949.