Δημήτρης Μυταράς

Ο Μυταράς γεννήθηκε το 1934 στη Χαλκίδα, την πρωτεύουσα της Εύβοιας, πάνω στο στενό πορθμό του Ευρίπου. Τη δεκαετία του 1950 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα για να σπουδάσει ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, σε μια εποχή που οι Έλληνες καλλιτέχνες προσπαθούσαν να συνδυάσουν τη μοντέρνα ευρωπαϊκή τέχνη με μια δική τους ελληνική παράδοση. Με υποτροφία του κράτους πήγε έπειτα στο Παρίσι (1960–1964), όπου σπούδασε σκηνογραφία στην École des Arts Décoratifs, και η εμπειρία των μεγάλων γαλλικών μουσείων και της μοντέρνας τέχνης τον σημάδεψε για όλη του τη ζωή.

Πίσω στην Ελλάδα, εξέθετε τακτικά στην Αθήνα και στο εξωτερικό, και το 1969 ξεκίνησε μια μακρά πορεία ως δάσκαλος στη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου έγινε τακτικός καθηγητής το 1977 και πρύτανης το 1982–1985. Το 2008 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Η διδασκαλία έγινε κεντρικό κομμάτι της ζωής του, δίπλα στη δική του ζωγραφική, και μέσα από το εργαστήριο μετέδωσε στους νέους καλλιτέχνες την πεποίθησή του ότι το ίδιο το χρώμα μπορεί να κουβαλά συναίσθημα. Έμεινε μια οικεία μορφή της ελληνικής πολιτιστικής ζωής: ένας ζωγράφος που τον αναγνώριζαν στον δρόμο, που έδινε συνεντεύξεις στην τηλεόραση και τον παρέθεταν οι εφημερίδες. Συνέχισε να ζωγραφίζει ως τα βαθιά του γεράματα. Πέθανε στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 2017, σε ηλικία ογδόντα δύο ετών, και τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης μίλησαν για την απώλεια ενός από τους πιο αγαπητούς καλλιτέχνες της χώρας.

Το πρώτο που προσέχει κανείς σε έναν πίνακα του Μυταρά είναι το χρώμα. Τα πρόσωπα είναι πράσινα, μπλε, πορτοκαλί ή μοβ· τα φόντα είναι επίπεδες επιφάνειες κόκκινου ή κίτρινου· οι πινελιές είναι γρήγορες και ορατές, σαν να έγινε ο πίνακας με μια ανάσα. Αυτός ο τρόπος ζωγραφικής, όπου το χρώμα και η γραμμή εκφράζουν το συναίσθημα αντί να περιγράφουν την πραγματικότητα, λέγεται εξπρεσιονισμός, και ο Μυταράς είναι ο Έλληνας ζωγράφος που συνδέεται πιο συχνά μαζί του μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα θέματά του ήταν λίγα και επέστρεφε σε αυτά ξανά και ξανά. Υπάρχουν πρόσωπα, συχνά από κοντά, με μεγάλα μάτια που κοιτάζουν κατευθείαν τον θεατή. Υπάρχουν γυναίκες, μόνες ή σε ζευγάρια, καθιστές, ξαπλωμένες, σε αναμονή, ζωγραφισμένες με τρυφερότητα και κάποια μελαγχολία. Και υπάρχουν τα σκυλιά, ίσως το πιο αγαπημένο του θέμα: αδύνατα, άγρυπνα αδέσποτα, σχεδιασμένα με λίγες γραμμές και γεμάτα χαρακτήρα. Έκανε επίσης σχέδια, χαρακτικά και έργα για δημόσιους χώρους. Σε όλα, η ανθρώπινη μορφή βρίσκεται στο κέντρο, ποτέ εντελώς ρεαλιστική και ποτέ εντελώς αφηρημένη. Οι πίνακές του μιλούν για ανθρώπους και όχι για ιδέες, και διαβάζονται αμέσως: δεν χρειάζεται να ξέρεις ιστορία της τέχνης για να νιώσεις τι νιώθει ένα πρόσωπο του Μυταρά.

Έργα του Μυταρά βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας και σε πολλές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα, και εμφανίζονται συχνά σε εκθέσεις και στον Τύπο. Με τη μακρόχρονη διδασκαλία του στη Σχολή Καλών Τεχνών επηρέασε μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων ζωγράφων. Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, οι πίνακές του είναι μια τέλεια άσκηση: κοιτάξτε ένα πρόσωπο ή ένα σκυλί του Μυταρά και περιγράψτε το στα ελληνικά, με τα χρώματα (πράσινο, μπλε, κόκκινο), τα μέρη του προσώπου και απλά συναισθήματα (λυπημένος, ήρεμος). Αν βρεθείτε στην Εύβοια, η Χαλκίδα, η γενέτειρά του πάνω στον Εύριπο, είναι μια εύκολη εκδρομή από την Αθήνα.

• Γεννήθηκε στη Χαλκίδα, την πόλη του Ευρίπου, όπου το θαλάσσιο ρεύμα αλλάζει κατεύθυνση αρκετές φορές την ημέρα, φαινόμενο ξακουστό.
• Τα σκυλιά είναι ένα από τα αγαπημένα του θέματα: τα ζωγράφιζε σε όλη του την καριέρα.
• Δίδαξε για δεκαετίες στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, την ίδια σχολή όπου είχε σπουδάσει.
• Ήταν πρύτανης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών από το 1982 ως το 1985 και εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 2008.