Angelos Sikelianos

Sikelianos urodził się 28 marca 1884 roku na Leukadzie, jońskiej wyspie, której wzgórza, morze i wiejskie święta wypełniają jego wczesną poezję. W 1900 roku wyjechał do Aten na studia prawnicze, ale nigdy ich nie ukończył; prawdziwym wykształceniem były dla niego poezja i podróże. Jego siostra Penelopa wyszła za mąż za Raymonda Duncana, brata tancerki Isadory Duncan, i właśnie w tym kręgu Angelos poznał Evę Palmer, zamożną i błyskotliwą Amerykankę z Nowego Jorku. Pobrali się w 1907 roku w Bar Harbor w stanie Maine i osiedlili w Grecji; ich syn Glafkos urodził się w 1909 roku.

W latach 20. para poświęciła się temu, co Sikelianos nazywał Ideą Delficką: przekonaniu, że Delfy mogą znów stać się duchowym centrum świata. W maju 1927 roku i ponownie w 1930 roku zorganizowali Święta Delfickie na starożytnym stadionie i w teatrze: Prometeusza skowanego i Błagalnice Ajschylosa wystawiono w kostiumach ręcznie utkanych przez Evę, odbyły się zawody sportowe i wystawa sztuki ludowej. Święta okazały się triumfem i katastrofą finansową; w 1933 roku Eva wróciła do Ameryki, by zebrać pieniądze, i już nigdy nie zamieszkała z nim z powrotem. Zmarła w 1952 roku i jest pochowana w Delfach. W 1940 roku Sikelianos poślubił Annę Karamani.

W czasie niemieckiej okupacji pozostał w Atenach, pisał tragedie, a 28 lutego 1943 roku zamienił pogrzeb Palamasa w manifestację swoim wierszem i okrzykiem «Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα!» (Na tej trumnie spoczywa Grecja!). Pod koniec lat 40. kilkakrotnie nominowano go do Nagrody Nobla. Zmarł w Atenach 19 czerwca 1951 roku, gdy przez pomyłkę podano mu środek dezynfekujący zamiast lekarstwa.

Αλαφροΐσκιωτος (Jasnowidzący, napisany w 1907, wydany w 1909 roku) to długi hymn młodego człowieka do greckiej ziemi, morza i słońca, napisany falującym wierszem wolnym, niepodobnym do niczego, co wcześniej powstało po grecku; tytuł to dialektalne słowo oznaczające kogoś, kto ma wizje. Πρόλογος στη ζωή (Prolog do życia, 1915–1917) to cykl pięciu wielkich ód o świadomości ziemi, rodu, kobiety, wiary i osobistej twórczości. Μήτηρ Θεού (Matka Boża, 1917–1919), napisana po śmierci jego siostry Penelopy, to lament stapiający Marię Pannę z Demeter i Persefoną; to, co chrześcijańskie, i to, co starogreckie, zawsze stanowi dla niego jeden świat.

Pisał długie cykle, Πάσχα των Ελλήνων (Wielkanoc Greków) i Δελφικός Λόγος (Mowa delficka, 1927), oraz krótkie liryki, które są jego najczęściej czytanymi wierszami: Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι (W klasztorze Hosios Lukas), gdzie wiejskie kobiety śpiewają wielkanocny lament, oraz Γιατί βαθιά μου δόξασα (Ponieważ głęboko wysławiałem). Od 1932 roku zwrócił się ku tragedii: Ο Διθύραμβος του Ρόδου (Dytyramb róży), Σίβυλλα (Sybilla, 1940), Ο Δαίδαλος στην Κρήτη (Dedal na Krecie, 1943), Ο Χριστός στη Ρώμη (Chrystus w Rzymie, 1946) i Ο θάνατος του Διγενή (Śmierć Digenisa, 1947) – sztuki pisane dla teatru, który ledwie istniał.

Jego zebrane wiersze ukazały się jako Λυρικός Βίος (Życie liryczne). Rejestr jest wzniosły, profetyczny, pełen natury i rytuału; słownictwo czerpie jednocześnie z dialektu, hymnów bizantyjskich i antycznego mitu. To grecki poeta, dla którego sacrum nigdy nie umarło, a jedynie zmieniało imiona.

Posłuchaj Πνευματικό εμβατήριο (Marsz duchowy), jego wiersza z 1945 roku z muzyką Mikisa Theodorakisa, z wezwaniem «Εμπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ' την Ελλάδα» (Naprzód, pomóżcie nam wznieść słońce nad Grecją), śpiewanego przez dziesięciolecia na koncertach i wiecach. Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι i Γιατί βαθιά μου δόξασα znajdują się w szkolnych antologiach i często czyta się je w Wielkanoc. W Delfach dom, który Eva i Angelos zbudowali na zboczu, jest dziś Muzeum Świąt Delfickich, z jej kostiumami i zdjęciami przedstawień z 1927 roku; Święta Delfickie są też przodkiem dzisiejszych letnich festiwali dramatu antycznego. Leukada czci go, nadając jego imię ulicom i centrum kultury, a jego grób znajduje się na Pierwszym Cmentarzu w Atenach, niedaleko Palamasa.

• Żonę poznał dzięki Duncanom: jego siostra Penelopa była żoną Raymonda Duncana, a Eva Palmer była bliską przyjaciółką Isadory.
• Święto Delfickie w 1927 roku wystawiło Prometeusza skowanego w starożytnym teatrze w Delfach, w kostiumach, które Eva utkała ręcznie na krośnie w starożytnym stylu.
• Tytuł Αλαφροΐσκιωτος to ludowe słowo oznaczające kogoś o «lekkim cieniu», czyli zdolnego widzieć duchy i wizje.
• Na pogrzebie Palamasa w 1943 roku wyrecytował swój wiersz nad trumną, a tłum zaśpiewał potem hymn narodowy na oczach żołnierzy okupanta.