Angelos Sikelianos

Sikelianos werd geboren op 28 maart 1884 op Lefkas, het Ionische eiland waarvan de heuvels, de zee en de dorpsfeesten zijn vroege poëzie vullen. In 1900 ging hij naar Athene om rechten te studeren, maar hij maakte zijn studie nooit af; poëzie en reizen waren zijn echte opleiding. Zijn zus Penelope trouwde met Raymond Duncan, de broer van de danseres Isadora Duncan, en via die kring leerde Angelos Eva Palmer kennen, een rijke en briljante Amerikaanse uit New York. Ze trouwden in 1907 in Bar Harbor, Maine, en vestigden zich in Griekenland; hun zoon Glafkos werd in 1909 geboren.

In de jaren 1920 wijdde het paar zich aan wat Sikelianos het Delphische Idee noemde: de overtuiging dat Delphi opnieuw een spiritueel centrum voor de wereld kon worden. In mei 1927 en opnieuw in 1930 organiseerden ze de Delphische Feesten in het antieke stadion en theater, met De geketende Prometheus en De smekelingen van Aischylos, gespeeld in kostuums die Eva met de hand had geweven, atletiekwedstrijden en een tentoonstelling van volkskunst. De feesten waren een triomf en een financiële ramp; Eva keerde in 1933 terug naar Amerika om geld in te zamelen en is nooit meer bij hem komen wonen. Zij overleed in 1952 en ligt begraven in Delphi. In 1940 trouwde Sikelianos met Anna Karamani.

Tijdens de Duitse bezetting bleef hij in Athene, schreef tragedies en maakte op 28 februari 1943 van de uitvaart van Palamas een betoging met zijn gedicht en zijn kreet «Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα!» (Op deze doodkist rust Griekenland!). Eind jaren 1940 werd hij meermaals voorgedragen voor de Nobelprijs. Hij overleed in Athene op 19 juni 1951, nadat hij per vergissing een ontsmettingsmiddel had gekregen in plaats van zijn medicijn.

Αλαφροΐσκιωτος (De Lichtbeschaduwde, geschreven in 1907, verschenen in 1909) is een lange hymne van een jonge man aan de Griekse aarde, zee en zon, in golvende vrije verzen die klinken als niets wat er eerder in het Grieks bestond; de titel is een dialectwoord voor iemand die visioenen ziet. Πρόλογος στη ζωή (Proloog tot het leven, 1915–1917) is een cyclus van vijf grote oden over het bewustzijn van de aarde, het volk, de vrouw, het geloof en de persoonlijke schepping. Μήτηρ Θεού (Moeder Gods, 1917–1919), geschreven na de dood van zijn zus Penelope, is een klaagzang die de Maagd Maria laat samensmelten met Demeter en Persephone; het christelijke en het oud-Griekse zijn voor hem altijd één wereld.

Hij schreef lange cycli, Πάσχα των Ελλήνων (Pasen van de Grieken) en Δελφικός Λόγος (Delphische rede, 1927), en korte lyrische gedichten die zijn meest gelezen werk zijn: Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι (In het klooster van Hosios Loukas), waarin dorpsvrouwen de paasklaagzang zingen, en Γιατί βαθιά μου δόξασα (Omdat ik diep heb geprezen). Vanaf 1932 legde hij zich toe op de tragedie: Ο Διθύραμβος του Ρόδου (De dithyrambe van de roos), Σίβυλλα (Sibylle, 1940), Ο Δαίδαλος στην Κρήτη (Daedalus op Kreta, 1943), Ο Χριστός στη Ρώμη (Christus in Rome, 1946) en Ο θάνατος του Διγενή (De dood van Digenis, 1947), stukken geschreven voor een theater dat nauwelijks bestond.

Zijn verzamelde gedichten verschenen als Λυρικός Βίος (Lyrisch leven). Het register is verheven, profetisch, vol natuur en ritueel; de woordenschat put tegelijk uit het dialect, Byzantijnse hymnen en de antieke mythe. Hij is de Griekse dichter voor wie het heilige nooit stierf, maar alleen van naam veranderde.

Luister naar Πνευματικό εμβατήριο (Geestelijke mars), zijn gedicht uit 1945 op muziek gezet door Mikis Theodorakis, met de oproep «Εμπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ' την Ελλάδα» (Voorwaarts, help ons de zon boven Griekenland te heffen), decennialang gezongen op concerten en bijeenkomsten. Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι en Γιατί βαθιά μου δόξασα staan in de schoolbloemlezingen en worden vaak met Pasen voorgelezen. In Delphi is het huis dat Eva en Angelos op de helling bouwden nu het Museum van de Delphische Feesten, met haar kostuums en foto's van de voorstellingen van 1927; de Delphische Feesten zijn ook de voorloper van de huidige zomerfestivals van antiek drama. Lefkas eert hem met zijn naam op straten en een cultureel centrum, en zijn graf ligt op de Eerste Begraafplaats van Athene, vlak bij Palamas.

• Hij leerde zijn vrouw kennen via de Duncans: zijn zus Penelope was getrouwd met Raymond Duncan, en Eva Palmer was een goede vriendin van Isadora.
• Het Delphische Feest van 1927 bracht De geketende Prometheus op in het antieke theater van Delphi, met kostuums die Eva met de hand op een weefgetouw in antieke stijl had geweven.
• De titel Αλαφροΐσκιωτος is een volkswoord voor iemand die «licht beschaduwd» is, dat wil zeggen geesten en visioenen kan zien.
• Bij de uitvaart van Palamas in 1943 droeg hij zijn gedicht voor bij de doodkist, waarna de menigte het volkslied zong ten overstaan van de bezettingssoldaten.