Άγγελος Σικελιανός

Ο Σικελιανός γεννήθηκε στις 28 Μαρτίου 1884 στη Λευκάδα, το ιόνιο νησί που οι λόφοι, η θάλασσα και τα πανηγύρια του γεμίζουν την πρώιμη ποίησή του. Πήγε στην Αθήνα το 1900 για να σπουδάσει νομικά, αλλά δεν τελείωσε ποτέ· η ποίηση και τα ταξίδια ήταν η πραγματική του παιδεία. Η αδελφή του Πηνελόπη παντρεύτηκε τον Ρέιμοντ Ντάνκαν, αδελφό της χορεύτριας Ισιδώρας Ντάνκαν, και μέσα από αυτόν τον κύκλο ο Άγγελος γνώρισε την Εύα Πάλμερ, μια πλούσια και λαμπρή Αμερικανίδα από τη Νέα Υόρκη. Παντρεύτηκαν το 1907 στο Μπαρ Χάρμπορ του Μέιν και εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα· ο γιος τους Γλαύκος γεννήθηκε το 1909.

Τη δεκαετία του 1920 το ζευγάρι αφοσιώθηκε σε αυτό που ο Σικελιανός ονόμαζε Δελφική Ιδέα: την πίστη ότι οι Δελφοί μπορούσαν να ξαναγίνουν πνευματικό κέντρο για όλο τον κόσμο. Τον Μάιο του 1927 και ξανά το 1930 οργάνωσαν τις Δελφικές Εορτές στο αρχαίο στάδιο και θέατρο, με τον Προμηθέα Δεσμώτη και τις Ικέτιδες του Αισχύλου, που παίχτηκαν με κοστούμια υφασμένα στο χέρι από την Εύα, με αθλητικούς αγώνες και έκθεση λαϊκής τέχνης. Οι γιορτές ήταν θρίαμβος και οικονομική καταστροφή· η Εύα γύρισε στην Αμερική το 1933 για να βρει χρήματα και δεν επέστρεψε ποτέ να ζήσει μαζί του. Πέθανε το 1952 και είναι θαμμένη στους Δελφούς. Το 1940 ο Σικελιανός παντρεύτηκε την Άννα Καραμάνη.

Στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής έμεινε στην Αθήνα, έγραψε τραγωδίες και στις 28 Φεβρουαρίου 1943 μετέτρεψε την κηδεία του Παλαμά σε διαδήλωση με το ποίημά του και την κραυγή του «Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα!». Προτάθηκε αρκετές φορές για το βραβείο Νόμπελ στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Πέθανε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 1951, όταν του έδωσαν κατά λάθος ένα απολυμαντικό αντί για το φάρμακό του.

Ο Αλαφροΐσκιωτος (γράφτηκε το 1907, εκδόθηκε το 1909) είναι ένας μακρύς ύμνος ενός νέου στην ελληνική γη, στη θάλασσα και στον ήλιο, σε κυματιστό ελεύθερο στίχο που δεν μοιάζει με τίποτα προηγούμενο στα ελληνικά· ο τίτλος είναι διαλεκτική λέξη για όποιον βλέπει οράματα. Ο Πρόλογος στη ζωή (1915–1917) είναι ένας κύκλος από πέντε μεγάλες ωδές για τη συνείδηση της γης, της φυλής, της γυναίκας, της πίστης και της προσωπικής δημιουργίας. Η Μήτηρ Θεού (1917–1919), γραμμένη μετά τον θάνατο της αδελφής του Πηνελόπης, είναι ένας θρήνος που ενώνει την Παναγία με τη Δήμητρα και την Περσεφόνη· το χριστιανικό και το αρχαιοελληνικό είναι πάντα για εκείνον ένας κόσμος.

Έγραψε μεγάλους κύκλους, το Πάσχα των Ελλήνων και τον Δελφικό Λόγο (1927), και σύντομα λυρικά ποιήματα που είναι τα πιο διαβασμένα του: Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι, όπου γυναίκες του χωριού ψάλλουν τον επιτάφιο θρήνο, και Γιατί βαθιά μου δόξασα. Από το 1932 στράφηκε στην τραγωδία: Ο Διθύραμβος του Ρόδου, Σίβυλλα (1940), Ο Δαίδαλος στην Κρήτη (1943), Ο Χριστός στη Ρώμη (1946) και Ο θάνατος του Διγενή (1947), έργα γραμμένα για ένα θέατρο που σχεδόν δεν υπήρχε.

Τα συγκεντρωμένα ποιήματά του κυκλοφόρησαν με τον τίτλο Λυρικός Βίος. Το ύφος είναι υψηλό, προφητικό, γεμάτο φύση και τελετουργία· το λεξιλόγιο αντλεί ταυτόχρονα από τη διάλεκτο, τους βυζαντινούς ύμνους και τον αρχαίο μύθο. Είναι ο Έλληνας ποιητής για τον οποίο το ιερό δεν πέθανε ποτέ, απλώς άλλαξε όνομα.

Ακούστε το Πνευματικό εμβατήριο, το ποίημά του του 1945 μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη, με το κάλεσμα «Εμπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ' την Ελλάδα», που τραγουδιόταν για δεκαετίες σε συναυλίες και συγκεντρώσεις. Το Στ' Όσιου Λουκά το μοναστήρι και το Γιατί βαθιά μου δόξασα βρίσκονται στα σχολικά ανθολόγια και διαβάζονται συχνά το Πάσχα. Στους Δελφούς, το σπίτι που έχτισαν η Εύα και ο Άγγελος στην πλαγιά είναι σήμερα το Μουσείο Δελφικών Εορτών, με τα κοστούμια της και φωτογραφίες από τις παραστάσεις του 1927· οι Δελφικές Εορτές είναι επίσης ο πρόγονος των σημερινών καλοκαιρινών φεστιβάλ αρχαίου δράματος. Η Λευκάδα τον τιμά με δρόμους και ένα πολιτιστικό κέντρο που φέρουν το όνομά του, και ο τάφος του βρίσκεται στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών, κοντά στον Παλαμά.

• Γνώρισε τη γυναίκα του μέσω των Ντάνκαν: η αδελφή του Πηνελόπη ήταν παντρεμένη με τον Ρέιμοντ Ντάνκαν, και η Εύα Πάλμερ ήταν στενή φίλη της Ισιδώρας.
• Η Δελφική Εορτή του 1927 ανέβασε τον Προμηθέα Δεσμώτη στο αρχαίο θέατρο των Δελφών με κοστούμια που η Εύα είχε υφάνει στο χέρι σε αργαλειό αρχαίου τύπου.
• Ο τίτλος Αλαφροΐσκιωτος είναι λαϊκή λέξη για άνθρωπο με «ελαφρύ ίσκιο», δηλαδή ικανό να βλέπει πνεύματα και οράματα.
• Στην κηδεία του Παλαμά το 1943 απήγγειλε το ποίημά του πάνω από το φέρετρο και το πλήθος τραγούδησε έπειτα τον εθνικό ύμνο μπροστά στους στρατιώτες των κατακτητών.