Γεώργιος Βιζυηνός

Γεννήθηκε ως Γεώργιος Μιχαηλίδης στις 8 Μαρτίου 1849 στη Βιζύη (σήμερα Vize στην Τουρκία), μια μικρή πόλη της Ανατολικής Θράκης, από την οποία πήρε αργότερα το φιλολογικό του ψευδώνυμο. Ο πατέρας του πέθανε όταν ήταν μικρός, και γύρω στα δέκα του τον έστειλαν στην Κωνσταντινούπολη να μάθει την τέχνη του ράφτη. Ένας συγγενής τον πήρε έπειτα στην Κύπρο, όπου ο αρχιεπίσκοπος Σωφρόνιος πρόσεξε το έξυπνο παιδί και το έβαλε να σπουδάσει για ιερέας. Πίσω στην Κωνσταντινούπολη βρήκε τον προστάτη που άλλαξε τη ζωή του: τον τραπεζίτη Γεώργιο Ζαρίφη, που πλήρωσε τις σπουδές του για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια.

Ο Βιζυηνός σπούδασε στην Αθήνα, όπου το 1874 το μακρύ ποίημά του Κόδρος, για τον τελευταίο βασιλιά της Αθήνας, κέρδισε το Βουτσιναίο ποιητικό βραβείο. Από το 1875 σπούδασε φιλοσοφία και ψυχολογία στο Γκέτινγκεν, όπου παρακολούθησε τις παραδόσεις του Χέρμαν Λότσε, και έπειτα στη Λειψία, όπου το 1881 ολοκλήρωσε διδακτορική διατριβή στα γερμανικά για το παιδικό παιχνίδι. Στο Παρίσι, το 1883, Το αμάρτημα της μητρός μου πρωτοεμφανίστηκε σε γαλλική μετάφραση, πριν βγει το ελληνικό κείμενο στην Εστία.

Ο Ζαρίφης πέθανε το 1884 και τα χρήματα σταμάτησαν. Ο Βιζυηνός εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, δίδαξε ως άμισθος υφηγητής ιστορίας της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο και παρέδιδε ιδιαίτερα μαθήματα. Έθαψε τις ελπίδες του σε ένα μεταλλείο κοντά στο Σαμάκοβο της πατρικής του Θράκης, για το οποίο δεν βρήκε ποτέ επενδυτές, και ερωτεύτηκε μια μαθήτριά του, την Μπετίνα Φραβασίλη, που ήταν ακόμη έφηβη. Τον Απρίλιο του 1892 κλείστηκε στο Δρομοκαΐτειο ψυχιατρείο της Αθήνας, όπου πέθανε στις 15 Απριλίου 1896.

Καθένα από τα λίγα διηγήματά του είναι χτισμένο σαν μυστήριο: κάτι συνέβη χρόνια πριν στην οικογένεια, και ο αφηγητής, ένας νέος ονόματι Γιωργής που γύρισε από το εξωτερικό, το ξεσκεπάζει σιγά σιγά. Στο Το αμάρτημα της μητρός μου (1883) η μητέρα ομολογεί ότι, νέα γυναίκα, έπνιξε κατά λάθος στον ύπνο της το βρέφος της, την Αννιώ, και ότι η αφοσίωσή της στα ψυχοπαίδια της είναι μια προσπάθεια να το ξεπληρώσει. Στο Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου (1883) ο φονιάς του αδελφού του αφηγητή αποδεικνύεται ένας νεαρός Τούρκος, που η μητέρα τον περιποιήθηκε και τον αγάπησε σαν γιο της.

Το Αι συνέπειαι της παλαιάς ιστορίας (1884) διαδραματίζεται στη Γερμανία, ένας έρωτας που τελειώνει στην τρέλα. Το μόνον της ζωής του ταξείδιον (1884) είναι το πιο τρυφερό: ένα παιδί, μαθητευόμενο σε ράφτη στην Κωνσταντινούπολη, τρέχει στο χωριό του, στον ετοιμοθάνατο παππού του, που γέμισε τα παιδικά του χρόνια με ιστορίες για μακρινούς τόπους, και μαθαίνει ότι ο γέρος δεν ταξίδεψε ποτέ πιο μακριά από τον ίδιο του τον γάμο. Ο Μοσκώβ-Σελήμ (1895) αφήνει έναν γέρο Οθωμανό στρατιώτη να διηγηθεί πώς η αιχμαλωσία στη Ρωσία αναποδογύρισε τις πίστεις του· το πρώτο ελληνικό διήγημα με ήρωα Τούρκο.

Η αφήγηση είναι σε καθαρεύουσα, την επίσημη γραπτή γλώσσα της εποχής, ενώ οι ήρωες μιλούν τη δημοτική της Θράκης: ένας μορφωμένος άνθρωπος που ακούει τους ανθρώπους από τους οποίους προήλθε. Ο Βιζυηνός δημοσίευσε και ποίηση, όπως τις Ατθίδες αύραι (1883), και στίχους για παιδιά.

Το αμάρτημα της μητρός μου βρίσκεται στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Λυκείου, έτσι σχεδόν κάθε Έλληνας έχει συναντήσει στο σχολείο την Αννιώ και τη βασανισμένη από ενοχές μητέρα της· Το μόνον της ζωής του ταξείδιον διδάσκεται επίσης ευρέως, και τα δύο ανεβαίνουν τακτικά στην Αθήνα ως παραστάσεις για έναν ηθοποιό. Η ταινία Το μόνον της ζωής του ταξείδιον (2001) του Λάκη Παπαστάθη πλέκει το διήγημα με την ίδια τη ζωή του Βιζυηνού και είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης. Αρκετές ελληνικές πόλεις έχουν οδό Βιζυηνού, και ο τάφος του βρίσκεται στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Στα αγγλικά, ο τόμος My Mother's Sin and Other Stories (1988) του William F. Wyatt τον έκανε γνωστό στο εξωτερικό. Σε αυτόν τον ιστότοπο, το μάθημα B2 είναι ο φυσικός σύντροφος των διηγημάτων του.

• Ήταν μαθητευόμενος ράφτης στα δέκα και διδάκτορας φιλοσοφίας στα τριάντα δύο· η διατριβή του στη Λειψία το 1881 είχε θέμα το παιδικό παιχνίδι.
• Το πιο γνωστό του διήγημα δημοσιεύτηκε στα γαλλικά, στο Παρίσι, πριν εμφανιστεί στα ελληνικά.
• Το Βιζυηνός είναι ψευδώνυμο: σημαίνει «ο άνθρωπος από τη Βιζύη», τη γενέτειρά του, και το πραγματικό του επώνυμο ήταν Μιχαηλίδης.
• Πέρασε τα τέσσερα τελευταία χρόνια της ζωής του, από το 1892 ως το 1896, στο Δρομοκαΐτειο ψυχιατρείο της Αθήνας, γράφοντας ακόμη ποιήματα.