Ιωάννης Καποδίστριας

Ο Καποδίστριας γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 11 Φεβρουαρίου 1776, σε αριστοκρατική οικογένεια των βενετοκρατούμενων Επτανήσων. Σπούδασε ιατρική, φιλοσοφία και νομικά στην Πάντοβα και άσκησε την ιατρική στην Κέρκυρα, όμως όταν τα νησιά έγιναν το 1800 Επτάνησος Πολιτεία υπό ρωσική προστασία, στράφηκε στη διακυβέρνηση και το 1803 ήταν γραμματέας της Επικρατείας. Η πτώση της Πολιτείας το 1807 τον οδήγησε στην υπηρεσία της Ρωσίας. Ως απεσταλμένος του τσάρου Αλεξάνδρου Α΄ στην Ελβετία το 1813–14 εργάστηκε για το ομοσπονδιακό σύνταγμα και την ουδετερότητα που εγγυήθηκε το Συνέδριο της Βιέννης το 1815· η Γενεύη και η Λωζάννη τον ανακήρυξαν επίτιμο πολίτη.

Από το 1816 έως το 1822 ήταν συνυπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας. Όταν ξέσπασε η ελληνική επανάσταση το 1821 και ο τσάρος αρνήθηκε να τη στηρίξει, πήρε άδεια αορίστου χρόνου και εγκαταστάθηκε στη Γενεύη, όπου συγκέντρωνε χρήματα και συμπάθεια για τον ελληνικό αγώνα. Τον Απρίλιο του 1827 η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας τον εξέλεξε Κυβερνήτη της Ελλάδας, και τον Ιανουάριο του 1828 αποβιβάστηκε στο Ναύπλιο, όπου βρήκε μια χώρα ρημαγμένη από τον πόλεμο, χωρίς ταμείο και χωρίς διοίκηση.

Αρνήθηκε μισθό και κυβέρνησε σαν άνθρωπος συνηθισμένος στις απόλυτες μοναρχίες: ανέστειλε το σύνταγμα και κυβέρνησε μέσω διορισμένων αξιωματούχων, γεγονός που του δημιούργησε εχθρούς στους πλοιοκτήτες της Ύδρας και στους φύλαρχους της Μάνης. Όταν φυλάκισε τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, τον αρχηγό της μανιάτικης φάρας, η οικογένεια εκδικήθηκε: στις 9 Οκτωβρίου 1831, καθώς έφτανε για τη λειτουργία στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, ο αδελφός και ο γιος του Πετρόμπεη τον πυροβόλησαν και τον μαχαίρωσαν στην πόρτα. Τάφηκε στην Κέρκυρα, στη μονή της Πλατυτέρας.

Σε τρεισήμισι χρόνια ο Καποδίστριας έστησε τον σκελετό ενός κράτους. Οργάνωσε κεντρική διοίκηση με διορισμένους επάρχους· καθιέρωσε το πρώτο ελληνικό νόμισμα, τον φοίνικα, που κόπηκε στην Αίγινα το 1828, και μια Εθνική Χρηματιστική Τράπεζα· δημιούργησε τακτικό στρατό και τη στρατιωτική σχολή που υπάρχει ακόμη ως Σχολή Ευελπίδων, και αναδιοργάνωσε το ναυτικό, το οποίο με τον Μιαούλη και τον Κανάρη καθάρισε το Αιγαίο από τους πειρατές. Διαπραγματεύτηκε με τη Βρετανία, τη Γαλλία και τη Ρωσία στα χρόνια που οδήγησαν στο Πρωτόκολλο του Λονδίνου του Φεβρουαρίου 1830, το οποίο αναγνώρισε ανεξάρτητο ελληνικό κράτος.

Το πάθος του ήταν η παιδεία. Ίδρυσε το 1829 το Ορφανοτροφείο της Αίγινας για τις χιλιάδες παιδιά που ο πόλεμος είχε αφήσει ορφανά, άνοιξε δεκάδες δημοτικά σχολεία, ένα διδασκαλείο και μια γεωργική σχολή στην Τίρυνθα κοντά στο Ναύπλιο. Σε μια ιστορία που ξέρει κάθε ελληνόπουλο, του αποδίδεται η εισαγωγή της πατάτας: όταν οι χωρικοί αρνήθηκαν τον παράξενο κόνδυλο, λέγεται ότι έβαλε τα τσουβάλια υπό ένοπλη φρούρηση, κι έτσι μέσα σε λίγες μέρες κλάπηκαν και φυτεύτηκαν σε όλη την Πελοπόννησο. Η ιστορία είναι μάλλον θρύλος, αποδίδει όμως τον τρόπο που τον θυμούνται οι Έλληνες: έναν άνθρωπο που προσπαθούσε να θρέψει και να μορφώσει μια χώρα που δεν ήξερε ακόμη πώς να είναι χώρα.

Οι επιστολές και οι αναφορές του, στα γαλλικά και σε προσεγμένα ελληνικά, δείχνουν ένα προσεκτικό, μεθοδικό πνεύμα, καχύποπτο απέναντι στα κοινοβούλια και στους τοπικούς προκρίτους, πεπεισμένο ότι ένα έθνος που έβγαινε από τέσσερις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας χρειαζόταν τάξη και παιδεία πριν από την ελευθερία. Οι αντίπαλοί του το ονόμαζαν τυραννία· οι θαυμαστές του το θεωρούν το μόνο ρεαλιστικό πρόγραμμα που είχε η Ελλάδα.

Το Ναύπλιο είναι ο τόπος για να τον συναντήσει κανείς. Στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, λίγα βήματα από την πλατεία Συντάγματος, δείχνουν ακόμη δίπλα στην πόρτα το σημάδι μιας σφαίρας από τη δολοφονία, και ο ανδριάντας του στέκει στην πλατεία που φέρει το όνομά του. Η Αίγινα διατηρεί το κτίριο του Ορφανοτροφείου του και το νομισματοκοπείο, και η Κέρκυρα έχει τον ανδριάντα του στη Σπιανάδα, τον τάφο του στην Πλατυτέρα και ένα αεροδρόμιο με το όνομά του. Στην Αθήνα το πανεπιστήμιο ονομάζεται επίσημα Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο, και ο ανδριάντας του στέκει μπροστά του στην οδό Πανεπιστημίου· η μεγάλη μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης του 1997 ονομάστηκε Σχέδιο Καποδίστριας. Το πρόσωπό του βρισκόταν στο χαρτονόμισμα των 500 δραχμών. Στην Ελβετία, ένα μνημείο στη Λωζάννη-Ουσί και ένας δρόμος στη Γενεύη θυμίζουν τον διπλωμάτη που βοήθησε τη χώρα να γίνει ουδέτερη. Οι μαθητές μπορούν να συνεχίσουν με την άσκηση προφορικού λόγου επιπέδου Γ2 του ιστότοπου για την ερμηνεία του 1821.

• Ήταν διπλωματούχος γιατρός, με σπουδές στην Πάντοβα, πριν γίνει διπλωμάτης ή αρχηγός κράτους.
• Η Ελβετία οφείλει εν μέρει στη διπλωματία του την ουδετερότητά της του 1815 και το ομοσπονδιακό της σύνταγμα· η Γενεύη και η Λωζάννη τον ανακήρυξαν επίτιμο πολίτη.
• Ως Κυβερνήτης αρνήθηκε μισθό και ξόδεψε τα δικά του χρήματα για το κράτος· η ιστορία με την πατάτα είναι σχεδόν σίγουρα θρύλος.
• Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το αεροδρόμιο της Κέρκυρας και μια μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης του 1997 φέρουν όλα το όνομά του.