Vangelis

Evangelos Papathanassiou werd op 29 maart 1943 geboren in Agria, een kustdorp bij Volos, en groeide op in Athene. Op zijn vierde begon hij melodieën op de piano uit te proberen en op zijn zesde gaf hij zijn eerste openbare optreden, maar hij weigerde formele lessen en leerde nooit echt noten lezen of schrijven; zijn hele leven componeerde hij door te spelen en op te nemen. In 1963 richtte hij The Forminx op, een van de eerste Griekse rock-'n-rollgroepen, die in Athene een reeks hits had voordat ze in 1966 uiteenviel.

In 1968, in de eerste maanden van de militaire dictatuur, vertrok hij uit Griekenland naar Parijs met de zanger Demis Roussos en de drummer Loukas Sideras. Daar vormden ze Aphrodite's Child, wier single «Rain and Tears», gebouwd op een barokke akkoordenreeks, in de zomer van 1968 in heel Europa een hit werd. Het dubbelalbum van de band, 666 (1972), een wilde toonzetting van de Openbaring van Johannes, was hun laatste. Vangelis bleef in Parijs en schreef muziek voor de natuurdocumentaires van Frédéric Rossif, en in 1974 verhuisde hij naar Londen, waar hij bij Marble Arch de Nemo Studios bouwde en de albums opnam die zijn naam als elektronisch solocomponist vestigden.

Vanaf de jaren 1980 woonde hij afwisselend in Londen, Parijs en Athene, meed hij interviews en concerten en werkte hij meestal alleen, 's nachts, tussen zijn toetsenborden. Griekenland eerde hem in zijn latere jaren herhaaldelijk, en een concert in 2001 bij de tempel van de Olympische Zeus in Athene werd wereldwijd uitgezonden. Hij overleed op 17 mei 2022 in Parijs, 79 jaar oud.

Het instrument van Vangelis was de synthesizer, en zijn prestatie was dat hij elektronische muziek warm, groots en menselijk liet klinken. De albums Heaven and Hell (1975), Albedo 0.39 (1976), Spiral (1977) en China (1979) bepaalden zijn stijl, gelaagde akkoorden, lange melodieën en de klank van de ruimte, en zijn samenwerking met Jon Anderson van Yes leverde pophits op zoals «I'll Find My Way Home».

De film maakte hem beroemd. Voor Chariots of Fire (1981), de Britse film over twee hardlopers op de Olympische Spelen van 1924, schreef hij een thema voor elektrische piano en synthesizers dat in de Verenigde Staten op nummer één kwam en de Oscar voor beste originele filmmuziek won; sindsdien klinkt het op alle Olympische Spelen en bij elke race in slow motion. Blade Runner (1982), de sciencefictionfilm van Ridley Scott, wordt evenzeer herinnerd om zijn met regen doordrenkte synthesizermuziek als om zijn beelden, en voor dezelfde regisseur schreef hij 1492: Conquest of Paradise (1992), waarvan het koorachtige titelthema in heel Europa een hymne bij sportevenementen werd. Later volgden de Antarctica-documentaire Antarctica (1983), Oliver Stones Alexander (2004) en het koorwerk Mythodea, in 2001 in Athene uitgevoerd en door de NASA gekozen als muziek voor haar Mars Odyssey-missie. In 2016 bracht hij Rosetta uit, voor de komeetsonde van het Europees Ruimteagentschap, en zijn laatste album, Juno to Jupiter (2021), was opnieuw een eerbetoon aan een ruimtevaartuig. De ruimte, de oudheid en de zee waren de drie thema's waarnaar hij een halve eeuw lang terugkeerde.

Vangelis is de Griekse componist die de hele wereld heeft gehoord zonder het te weten. Het thema van Chariots of Fire is de klank van elke finishlijn, en de Griekse televisie gebruikt het thema van 1492 voor alles wat heldhaftig is. In Griekenland herinnert men zich hem met trots als de jongen uit Volos die Hollywood veroverde zonder ooit noten te leren lezen: zijn geboortedorp Agria en de stad Volos eren hem, de platen van The Forminx en Aphrodite's Child worden op de Griekse radio gedraaid, en «Rain and Tears» is een vaste waarde op Griekse feesten. Het Mythodea-concert van 2001 bij de tempel van de Olympische Zeus, met de Akropolis op de achtergrond, blijft een van de grote beelden van Athene in de muziek. Wie Grieks leert, kan beginnen met Chariots of Fire, Blade Runner en het album China, en daarna de vroege Griekse liedjes van The Forminx ontdekken.

• Hij leerde nooit noten lezen of schrijven en componeerde alles op het gehoor, terwijl hij opnam wat hij speelde.
• «Rain and Tears» (1968) van Aphrodite's Child is gebaseerd op de akkoordenreeks van de Canon van Pachelbel.
• De NASA koos zijn koorwerk Mythodea als officiële muziek van de Mars Odyssey-missie van 2001, en het Europees Ruimteagentschap bestelde later Rosetta voor zijn komeetsonde.
• Het thema van Chariots of Fire, geschreven voor een film over de Olympische Spelen van 1924, werd in 2012 uitgevoerd tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Londen.