Vangelis

Evangelos Papathanasiu 29 Mart 1943'te Volos yakınlarındaki bir sahil köyü olan Agria'da doğdu ve Atina'da büyüdü. Dört yaşında piyanoda kulaktan melodiler çıkarmaya başladı, altı yaşında ilk kez halk önünde çaldı, ama düzenli dersleri reddetti ve hiçbir zaman nota okumayı ya da yazmayı gerçekten öğrenmedi; hayatı boyunca çalarak ve kaydederek beste yaptı. 1963'te ilk Yunan rock and roll gruplarından biri olan The Forminx'i kurdu; grup 1966'da dağılmadan önce Atina'da bir dizi hit yaptı.

1968'de, askerî diktatörlüğün ilk aylarında, şarkıcı Demis Roussos ve davulcu Loukas Sideras ile birlikte Yunanistan'dan Paris'e gitti. Orada Aphrodite's Child'ı kurdular; barok bir akor dizisi üzerine kurulu «Rain and Tears» adlı single'ları 1968 yazında bütün Avrupa'da hit oldu. Grubun çift albümü 666 (1972), Vahiy Kitabı'nın çılgın bir müzikal yorumu, son albümleri oldu. Vangelis Paris'te kalıp Frédéric Rossif'in doğa belgeselleri için müzik yazdı ve 1974'te Londra'ya taşındı; orada Marble Arch yakınında Nemo Studios'u kurdu ve ona solo elektronik besteci olarak ün kazandıran albümleri kaydetti.

1980'lerden itibaren Londra, Paris ve Atina arasında yaşadı, röportajlardan ve konserlerden kaçındı ve çoğunlukla geceleri, klavyelerinin arasında yalnız çalıştı. Yunanistan son yıllarında onu defalarca onurlandırdı ve 2001'de Atina'daki Olimpiyos Zeus Tapınağı'nda verdiği konser tüm dünyaya yayımlandı. 17 Mayıs 2022'de 79 yaşında Paris'te öldü.

Vangelis'in çalgısı sentezleyiciydi ve başarısı elektronik müziği sıcak, görkemli ve insani kılmaktı. Heaven and Hell (1975), Albedo 0.39 (1976), Spiral (1977) ve China (1979) albümleri üslubunu oturttu: katman katman akorlar, uzun melodiler ve uzayın sesi; Yes grubundan Jon Anderson ile yaptığı işbirlikleri ise «I'll Find My Way Home» gibi pop hitler doğurdu.

Onu ünlü yapan sinema oldu. 1924 Olimpiyatları'ndaki iki koşucuyu anlatan İngiliz filmi Ateş Arabaları (1981) için elektrik piyano ve sentezleyicilerle bir tema yazdı; tema ABD'de listelerin bir numarasına yükseldi ve en iyi özgün müzik Oscar'ını kazandı; o günden beri her Olimpiyat'ta ve her ağır çekim koşu sahnesinde çalınıyor. Ridley Scott'ın bilimkurgu filmi Blade Runner (1982), görüntüleri kadar yağmura bulanmış sentezleyici müziğiyle de hatırlanır; aynı yönetmen için yazdığı 1492: Cennetin Fethi (1992) filminin koro havasındaki ana teması ise bütün Avrupa'da spor etkinliklerinin marşı oldu. Ardından Antarktika belgeseli Antarctica (1983), Oliver Stone'un Büyük İskender'i (2004) ve 2001'de Atina'da seslendirilen ve NASA tarafından Mars Odyssey görevinin müziği olarak benimsenen koro eseri Mythodea geldi. 2016'da Avrupa Uzay Ajansı'nın kuyruklu yıldız sondası için Rosetta'yı yayımladı, son albümü Juno to Jupiter (2021) ise yine bir uzay aracına saygı duruşuydu. Uzay, antik çağ ve deniz, yarım yüzyıl boyunca döndüğü üç temaydı.

Vangelis, bütün dünyanın farkında olmadan dinlediği Yunan bestecidir. Ateş Arabaları teması her bitiş çizgisinin sesidir ve Yunan televizyonu kahramanca olan her şey için 1492 temasını kullanır. Yunanistan'da, nota okumayı hiç öğrenmeden Hollywood'u fetheden Voloslu çocuk olarak gururla anılır: memleketi Agria ve Volos şehri onu kutlar, The Forminx ve Aphrodite's Child plakları Yunan radyolarında çalar ve «Rain and Tears» Yunan partilerinin değişmez şarkısıdır. Arka planda Akropolis'le 2001'de Olimpiyos Zeus Tapınağı'nda verilen Mythodea konseri, Atina'nın müzikteki büyük imgelerinden biri olmayı sürdürüyor. Bir öğrenci Ateş Arabaları, Blade Runner ve China albümüyle başlayıp ardından The Forminx'in ilk Yunanca şarkılarını keşfedebilir.

• Nota okumayı ya da yazmayı hiç öğrenmedi; her şeyi kulaktan, çalarken kaydederek besteledi.
• Aphrodite's Child'ın «Rain and Tears» (1968) şarkısı Pachelbel'in Kanon'unun akor dizisine dayanır.
• NASA, koro eseri Mythodea'yı 2001 Mars Odyssey görevinin resmî müziği olarak seçti; Avrupa Uzay Ajansı da daha sonra kuyruklu yıldız sondası için ondan Rosetta'yı ısmarladı.
• 1924 Olimpiyatları üzerine bir film için yazılan Ateş Arabaları teması, 2012'de Londra Olimpiyatları'nın açılış töreninde çalındı.