Konstandinos Partenis

Partenis urodził się w Aleksandrii w Egipcie 10 maja 1878 roku, w zamożnej greckiej społeczności miasta. W latach 1895–1903 studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, gdy miasto żyło secesją Gustava Klimta i jej upodobaniem do ornamentu, płaskich powierzchni i symbolicznych postaci. W 1903 roku przybył do Aten, ale sztukę grecką wciąż zdominował tam realizm malarzy wykształconych w Monachium, takich jak Gyzis i Lytras, i jego twórczość wydawała się dziwna.

Około 1909 roku wyjechał do Paryża, gdzie odkrył postimpresjonistów i malarzy z grupy Nabis, a jego paleta stała się jaśniejsza i swobodniejsza. Po powrocie do Grecji spędził kilka lat na Korfu, malując gaje oliwne i wybrzeże, a w 1917 roku był jednym z założycieli grupy Τέχνη (Sztuka), skupiającej artystów pragnących nowoczesnej sztuki greckiej.

Jego nominacja na profesora w Szkole Sztuk Pięknych w Atenach była sama w sobie bitwą: jego pierwsza kandydatura, w 1923 roku, została odrzucona, a mianowano go dopiero w 1929 roku, na mocy specjalnej ustawy; przez niemal dwie dekady jego pracownia była miejscem, gdzie młodzi moderniści Pokolenia lat 30. uczyli się malować. Po odejściu ze Szkoły w 1947 roku żył w coraz większym odosobnieniu; sparaliżowany i biedny w ostatnich latach, zmarł w Atenach 25 lipca 1967 roku.

Obraz Partenisa rozpoznaje się od razu. Postacie są długie i smukłe, kontury wyznaczone pewną, płynną linią, kolory blade, srebrzyste błękity, róże i ochry, a wszystko wydaje się oświetlone od środka. Przestrzeń jest spłaszczona jak w bizantyjskiej ikonie czy fresku, a ludzkie ciało traci ciężar. Czerpał pomysły z Wiednia i Paryża, ale łączył je z tym, co uważał za istotowo greckie: z jasnym światłem Morza Egejskiego, spokojem antycznej rzeźby i duchowością malarstwa bizantyjskiego.

Jego tematy są bardzo różnorodne. Są dzieła religijne, takie jak Ευαγγελισμός (Zwiastowanie, ok. 1910–1911), pejzaże Korfu i Attyki oraz sceny mitologiczne, przede wszystkim obrazy z Ηρακλής (Heraklesem) w onirycznym, tańczącym świecie; Ο Ηρακλής μάχεται με τις Αμαζόνες (Herakles walczący z Amazonkami) zdobył złoty medal na Międzynarodowej Wystawie w Paryżu w 1937 roku. Jego najsłynniejszy obraz, Η Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου (Apoteoza Atanazego Diakosa, ukończona w 1933 roku), ukazuje bohatera z 1821 roku nie jako męczennika na rożnie, lecz jako świetlistą postać wznoszącą się ku niebu, otoczoną symbolicznymi obecnościami.

Partenisa mniej interesowało opowiadanie historii, a bardziej tworzenie harmonii i duchowego światła, i właśnie to uczyniło go tak ważnym: pokazał, że grecki malarz może być nowoczesny, nie przestając być Grekiem.

Najlepszym miejscem, by poznać Partenisa, jest Galeria Narodowa w Atenach, która posiada dużą grupę jego dzieł, wiele z nich podarowanych przez jego córkę Zofię; sama Apoteoza Atanazego Diakosa przez dziesięciolecia należała do kolekcji bankiera Spirosa Loverdosa i została sprzedana na aukcji w Paryżu w 2021 roku. Greckie historie sztuki traktują go jako punkt wyjścia greckiego modernizmu, a malarze Pokolenia lat 30., wśród nich Jannis Tsaruchis i Nikos Engonopulos, studiowali w jego pracowni w Szkole Sztuk Pięknych. Spójrz na jeden z jego pejzaży obok realistycznego obrazu Lytrasa lub Gyzisa, a w jednej chwili zobaczysz, co zmieniło się w sztuce greckiej w XX wieku.

• Urodził się w Aleksandrii, podobnie jak poeta Kawafis, i kształcił się w Wiedniu w czasach Klimta i secesji.
• Jego pierwsza kandydatura na katedrę w Szkole Sztuk Pięknych została odrzucona w 1923 roku; mianowano go w 1929 roku tylko dzięki specjalnej ustawie.
• Tsaruchis i Engonopulos, dwaj najbardziej znani greccy malarze XX wieku, byli jego uczniami; także Moralis spędził kilka miesięcy w jego pracowni.