Kiki Dimula

Wasiliki Radu urodziła się w Atenach 6 czerwca 1931 roku i całe życie mieszkała w tym mieście. Po ukończeniu szkoły w 1949 roku rozpoczęła pracę w Banku Grecji jako urzędniczka i pozostała tam przez ćwierć wieku. Jej pierwszy niewielki zbiór, Ποιήματα (Wiersze), ukazał się w 1952 roku, gdy miała dwadzieścia jeden lat; później wyparła się go jako utworu młodzieńczego. W 1954 roku wyszła za mąż za starszego o piętnaście lat poetę Atosa Dimulasa, który ją wspierał i którego nazwisko zachowała jako pseudonim literacki. Mieli dwoje dzieci.

Jej wczesne książki, Έρεβος (Ereb, 1956), Ερήμην (Zaocznie, 1958) i Επί τα ίχνη (Na tropie, 1963), przeszły niemal bez echa. Przełom nastąpił wraz z Το λίγο του κόσμου (Odrobina świata, 1971), po którym dziesięć lat później ukazało się Το τελευταίο σώμα μου (Moje ostatnie ciało, 1981). Za tomem Χαίρε ποτέ (Witaj, nigdy, 1988) stoi śmierć męża w 1985 roku; książka zdobyła Państwową Nagrodę Poetycką i uczyniła ją sławną daleko poza kręgami literackimi.

Odtąd każda nowa książka była wydarzeniem: Η εφηβεία της λήθης (Dojrzewanie zapomnienia, 1994), Ενός λεπτού μαζί (Minuta razem, 1998), Χλόη θερμοκηπίου (Trawa ze szklarni, 2005) i kolejne. W 2002 roku została wybrana do Akademii Ateńskiej, w 2009 roku otrzymała w Strasburgu Europejską Nagrodę Literacką, a w 2010 roku Wielką Nagrodę Państwową za całokształt twórczości. Zmarła w Atenach 22 lutego 2020 roku w wieku osiemdziesięciu ośmiu lat.

Wiersze Dimuli wyglądają jak krótkie, gawędziarskie notatki, a okazują się pełne pułapek. Jej ulubionym chwytem jest brać dosłownie język gramatyki i biurokracji. W wierszu Πληθυντικός αριθμός (Liczba mnoga) z tomu Το λίγο του κόσμου odmienia miłość i strach jak słowa w szkolnym ćwiczeniu: miłość to rzeczownik, w liczbie pojedynczej, «rodzaju bezbronnego». W Σημείο αναγνωρίσεως (Znak rozpoznawczy) zwraca się do posągu kobiety ze związanymi rękami i uparcie nazywa ją kobietą, a nie posągiem. Rzeczowniki abstrakcyjne, nieobecność, zapomnienie, przypadek, pamięć, przechadzają się po jej wierszach, jakby były ludźmi z zawodami i nastrojami.

Jej drugim wielkim tematem jest fotografia. Stare zdjęcia, z zastygłymi uśmiechami i utraconym tłem, pozwalają jej pisać o czasie, nie mówiąc nigdy niczego uroczystego: ludzie ze zdjęcia odeszli, zdjęcie zostało. Żałoba po 1985 roku staje się stałą towarzyszką, z którą poetka raczej się przekomarza, niż ją opłakuje; Χαίρε ποτέ (Witaj, nigdy) gra pozdrowieniem «χαίρε» i słowem «ποτέ» (nigdy).

Jej język to codzienna ateńska greka wykręcona w stawach: czasownik w niewłaściwym czasie, przymiotnik przyczepiony do niewłaściwego rzeczownika, frazes rozebrany na części, by pokazać ukryte znaczenie. Cytują ją czytelnicy, którzy zwykle nie czytają poezji; badają ją językoznawcy. Jej wiersze zebrane ukazały się jako Ποιήματα w 1998 roku, a późniejsze książki zachowały ten sam głos do końca, suchszy i smutniejszy, ale nigdy napuszony.

Dimula była zjawiskiem rzadkim: trudną poetką, która sprzedawała dziesiątki tysięcy egzemplarzy; jej książki wydawnictwa Ίκαρος są w każdej greckiej księgarni. Wiersze takie jak Σημείο αναγνωρίσεως i Πληθυντικός αριθμός znajdują się w szkolnej antologii dla liceum, a nauczyciele używają ich, by pokazać, że gramatyka może być żywa. Nagrania, na których czyta własne wiersze niskim, ironicznym głosem, łatwo znaleźć w internecie: posłuchaj Πληθυντικός αριθμός w jej wykonaniu, a potem przeczytaj go jeszcze raz. Kilka wierszy doczekało się muzyki, a wersy takie jak «Ο έρωτας, όνομα ουσιαστικόν» cytuje się na kartkach i murach. Gdy zmarła w 2020 roku, gazety w całej Europie opublikowały wspomnienia, a przez wiele dni Grecy udostępniali jej wersy w mediach społecznościowych.

• Pracowała w Banku Grecji od 1949 do 1974 roku: dwadzieścia pięć lat liczenia cudzych pieniędzy za dnia i pisania o nieobecności nocą.
• Pierwszą książkę wydała w wieku dwudziestu jeden lat, a później odmawiała zaliczania jej do swoich utworów.
• W 2002 roku została trzecią kobietą w historii wybraną do Akademii Ateńskiej i pierwszą poetką.
• Jej wiersz Πληθυντικός αριθμός to lekcja gramatyki: odmienia miłość, strach i pamięć przez liczby i rodzaje.