Dido Sotiriu

Dido Pappa, po mężu Sotiriu, urodziła się 18 lutego 1909 roku w Aydınie, greckim Αϊδίνι, zamożnym mieście w głębi lądu za Smyrną, gdzie jej ojciec miał fabrykę. Świat rodziny skończył się w 1922 roku, gdy kampania armii greckiej w Azji Mniejszej załamała się, a ponad milion Greków z Anatolii uciekło lub zostało wypędzonych. Rodzina Pappa dotarła do Aten zrujnowana, a Dido dorastała w domu zamożnej ciotki, która opłaciła jej szkołę, a później studia z literatury francuskiej w Instytucie Francuskim w Atenach i w Paryżu.

Od lat 30. pracowała jako dziennikarka w pismach kobiecych i w prasie lewicowej. Wstąpiła do Partii Komunistycznej, w czasie okupacji brała udział w ruchu oporu i przez całe życie pozostała na lewicy, później jako członkini partii EDA i autorka gazety Avgi. Jej młodsza siostra Elli Pappa była towarzyszką życia Nikosa Belojanisa, przywódcy komunistów straconego w 1952 roku, i ta historia stała się jej powieścią «Εντολή» (Rozkaz, 1976).

Prozę zaczęła pisać dopiero w wieku pięćdziesięciu lat, od «Οι νεκροί περιμένουν» (Umarli czekają, 1959), a w 1962 roku ukazała się «Ματωμένα χώματα». W 1990 roku otrzymała Nagrodę im. Abdiego İpekçiego za przyjaźń grecko-turecką. Zmarła w Atenach 23 września 2004 roku w wieku dziewięćdziesięciu pięciu lat, drobna, bystra kobieta, która stała się kimś w rodzaju babci pamięci greckich uchodźców.

«Οι νεκροί περιμένουν» (1959) to autobiograficzna powieść o rodzinie uchodźców: dostatnie życie w Aydınie, ucieczka w 1922 roku, bieda w Atenach i polityczne przebudzenie dziewczyny, która zostaje komunistką. Wprowadziła dwa tematy całej jej twórczości, Azję Mniejszą i lewicę, i ma już jej głos, bezpośredni i pozbawiony sentymentalizmu.

«Ματωμένα χώματα» (1962) opowiada w pierwszej osobie Manolis Aksiotis, chłop z Kırkıcy (dziś Şirince), greckiej wsi na wzgórzach nad Efezem. Pierwsza część to idylla: żniwa, święta, figi i oliwki, Grecy i Turcy żyjący obok siebie z drobnymi sąsiedzkimi tarciami. Potem pierwsza wojna światowa wysyła greckich mężczyzn z Imperium Osmańskiego do batalionów pracy (αμελέ ταμπουρού), gdzie wielu umiera z głodu i zimna; Manolis przeżywa, dezerteruje, ukrywa się. W 1919 roku armia grecka ląduje w Smyrnie, a on zostaje powołany, tym razem jako żołnierz; książka śledzi natarcie w głąb Anatolii i klęskę z sierpnia 1922 roku aż po nabrzeża płonącej Smyrny. Sotiriu oparła powieść na zapiskach prawdziwego człowieka, Manolisa Aksiotisa, który przeżył to życie i przekazał jej swój rękopis. Jej punkt widzenia jest jasny i był wówczas w Grecji niezwykły: chłopi po obu stronach są ofiarami, a wina spoczywa na mocarstwach i politykach, którzy posłali ich, by się nawzajem zabijali. Pożegnanie z Anatolią na ostatniej stronie skierowane jest w równym stopniu do tureckiego przyjaciela, co do utraconej ziemi.

«Εντολή» (1976) odtwarza ostatnie miesiące Nikosa Belojanisa, od procesu po pluton egzekucyjny; pisała też eseje o kwestii Azji Mniejszej i jej przyczynach.

«Ματωμένα χώματα» jest nieprzerwanie wznawiana od 1962 roku, czyta się ją we fragmentach w antologiach greckich liceów i to tę książkę Grecy dają cudzoziemcom, którzy pytają o Azję Mniejszą. W Turcji ukazała się w 1970 roku jako «Benden Selam Söyle Anadolu'ya» (Pozdrów ode mnie Anatolię) i jest tam czytana do dziś, dlatego autorka należy do nielicznych greckich pisarzy mających tureckich czytelników. Wieś Şirince, powieściowa Kırkıca, jest dziś miejscowością turystyczną koło Efezu, a greccy goście przyjeżdżają tam z książką w bagażu. Uczący się, który przeczytał powieść, zrozumie, dlaczego dzielnice uchodźców w Atenach i Salonikach noszą nazwy takie jak Nea Smyrni i Nea Ionia i dlaczego pieśni Azji Mniejszej wciąż wypełniają greckie tawerny. Strony serwisu o Wenizelosie i o Mirivilisie, który walczył w tej samej kampanii, dopełniają obrazu.

• Narrator Manolis Aksiotis był prawdziwą osobą: dał Sotiriu zeszyty ze swoim życiem, a ona zrobiła z nich powieść.
• Pierwszą powieść wydała w wieku pięćdziesięciu lat, po karierze dziennikarskiej, a najsłynniejszą książkę napisała w wieku pięćdziesięciu trzech lat.
• Tureckie wydanie z 1970 roku uczyniło ją znaną w Turcji, a w 1990 roku otrzymała Nagrodę im. Abdiego İpekçiego, nazwaną od zamordowanego tureckiego dziennikarza, za wkład w porozumienie grecko-tureckie.
• Jej siostra Elli Pappa była towarzyszką życia Nikosa Belojanisa, «człowieka z goździkiem», a powieść Sotiriu «Εντολή» opowiada jego historię od wewnątrz rodziny.