Jannis Papaioanu

Papaioanu urodził się w 1913 roku w Kios (Κίος, dziś Gemlik w Turcji), starym greckim mieście na południowym brzegu Morza Marmara. W 1922 roku, gdy armia grecka załamała się w Azji Mniejszej, greccy mieszkańcy Kios musieli odejść, a dziewięcioletni chłopiec przybył z rodziną do Grecji wśród ponad miliona uchodźców. Jak większość z nich przybyli niemal z niczym i zaczęli od nowa w biednych dzielnicach stolicy, osiedlając się w Tzitzifies, nad morzem między Atenami a Pireusem.

To właśnie w dzielnicach uchodźców Aten i Pireusu rebetiko nabrało kształtu w latach 20. i 30., jako spotkanie muzyki kawiarnianej Smyrny i Konstantynopola z piosenkami pirejskiego półświatka. Papaioanu dorastał w tym świecie. Jako młody człowiek nauczył się grać na buzuki, grywał w tawernach, a od końca lat 30. zaczął nagrywać. Musiał pracować w warunkach cenzury dyktatury Metaksasa (1936–1941), która zakazywała piosenek o haszyszu i półświatku, i podobnie jak jego koledzy zwrócił się ku piosenkom miłosnym i scenom z życia miasta.

Jego najbardziej płodne lata przypadły na lata 40. i 50., po okupacji, gdy rebetiko stało się popularną pieśnią całego kraju, a wielcy śpiewacy tamtych czasów nagrywali jego muzykę. Komponował i występował aż do 1972 roku, kiedy zginął w wypadku drogowym, wracając o świcie z pracy do domu.

Papaioanu należy do pokolenia, które przeniosło rebetiko z haszyszowych melin lat 30. do masowej publiczności lat powojennych. Jako buzukista był podziwiany za czysty, ekspresyjny styl w klasycznej tradycji trzech chórów strun; jako kompozytor napisał wiele piosenek w głównych tanecznych rytmach rebetiko: ζεϊμπέκικο (zejbekiko), χασάπικο (chasapiko) i τσιφτετέλι (tsifteteli).

Jego tematy to tematy miejskiej biedoty: miłość i zazdrość, noc i tawerna, godność μάγκας, cwaniaka z dzielnicy, a pod tym wszystkim pamięć o wykorzenieniu. Πριν το χάραμα (Przed świtem) to piosenka, którą zna większość ludzi; już sam tytuł przywołuje ostatnie godziny nocy w tawernie, gdy muzyka trwa aż do brzasku. Πέντε Έλληνες στον Άδη (Pięciu Greków w Hadesie) była kolejnym wielkim przebojem, a Μοδιστρούλα (Mała krawcowa), Καπετάν Αντρέας Ζέππος (Kapitan Andreas Zeppos) i Φοβάμαι μη σε χάσω (Boję się, że cię stracę) to klasyka gatunku. W utworze instrumentalnym Σούρουπο στις Τζιτζιφιές (Zmierzch w Tzitzifies) można usłyszeć jego własną grę.

Wiele jego piosenek śpiewa się dziś, nie wiedząc, kto je napisał – taki jest los dużej części rebetiko. Dla specjalistów jednak Papaioanu stoi obok Wamwakarisa i Tsitsanisa wśród kompozytorów, którzy nadali gatunkowi jego klasyczną formę.

Aby poznać Papaioanu, posłuchaj nagrania Πριν το χάραμα, a potem wybierz się do ρεμπετάδικο, tawerny z rebetiko na żywo, gdzie jego piosenki należą do stałego repertuaru; muzycy je znają, nawet jeśli publiczność nie zna nazwiska kompozytora. Jego piosenki znajdują się w większości antologii klasycznego rebetiko, a młodsze pokolenie odkryło je na nowo podczas odrodzenia rebetiko w latach 70. i 80. W Nea Kios koło Argos pamięć o dawnym Kios wciąż jest żywa. Jego życie to także dobre wejście w historię uchodźców z 1922 roku, która ukształtowała nowogrecką muzykę.

• Urodził się w Kios, dziś Gemlik w Turcji, i przybył do Grecji jako uchodźca w wieku dziewięciu lat.
• Całe miasteczko na Peloponezie, Nea Kios koło Argos, założyli uchodźcy z jego rodzinnego miasta.
• Podobnie jak inni rebetes musiał dostosować swoje piosenki do cenzury dyktatury Metaksasa, która zakazywała piosenek o haszyszu.
• Wielu Greków potrafi śpiewać jego piosenki, nie znając jego nazwiska.