Homer

Sami starożytni Grecy nie wiedzieli o Homerze prawie nic i nieustannie się o niego spierali. Siedem miast twierdziło, że jest jego miejscem urodzenia, najusilniej Smyrna i Chios, a tradycja uczyniła go niewidomym wędrownym pieśniarzem; Hymn homerycki do Apollina mówi o niewidomym mężczyźnie mieszkającym na skalistym Chios, a późniejsi czytelnicy uznali to za autoportret poety. Cech rapsodów na Chios, Homerydzi, twierdził, że pochodzi od niego, i przez wieki recytował jego poematy. Daty proponowano od 1100 do 700 roku p.n.e.; dziś większość badaczy umieszcza poematy w drugiej połowie VIII wieku p.n.e., w chwili, gdy alfabet grecki był nowością.

Od XVIII wieku «kwestia homerycka» pyta, czy jeden poeta stworzył oba eposy, czy w ogóle którykolwiek z nich. Odpowiedź, która wyłoniła się w XX wieku, w dużej mierze dzięki pracom Milmana Parry'ego w latach 30., brzmi: poematy wyrosły z długiej tradycji poezji ustnej. Pieśniarze improwizowali heksametrem daktylicznym, używając gotowych zwrotów, takich jak «szybkonogi Achilles» i «różanopalca Jutrzenka», a Iliada i Odyseja są monumentalnymi produktami końcowymi tej tradycji, może ukształtowanymi przez jednego wielkiego pieśniarza, może spisanymi w Atenach za Pizystrata w VI wieku p.n.e.

Kimkolwiek był, Homer był dla Greków tym, czym Biblia dla innych: tekstem, z którego dzieci uczyły się czytać, źródłem ich bogów i bohaterów oraz księgą, którą Aleksander Wielki podobno trzymał pod poduszką.

Ιλιάδα (Iliada) nie opowiada całej wojny trojańskiej. W około 15 700 wersach i 24 księgach obejmuje kilka tygodni ostatniego roku oblężenia: Agamemnon znieważa Achillesa, największego greckiego wojownika, odbierając mu brankę Bryzeidę; Achilles wycofuje się z walki, Trojanie pod wodzą Hektora spychają Greków z powrotem do okrętów, a przyjaciel Achillesa Patroklos ginie. Achilles wraca w furii, zabija Hektora i wlecze jego ciało wokół murów, aż stary król Priam przychodzi nocą do jego namiotu błagać o ciało syna, a poemat kończy się pogrzebem Hektora. To poemat o gniewie, honorze i cenie wojny po obu stronach.

Οδύσσεια (Odyseja), licząca około 12 100 wersów, to opowieść przygodowa i historia powrotu do domu. Odyseusz, król Itaki, przez dziesięć lat próbuje wrócić do domu po wojnie: oślepia Cyklopa Polifema, opiera się Syrenom, traci wszystkich swoich ludzi i latami jest zatrzymywany przez nimfę Kalipso. Tymczasem na Itace jego żona Penelopa zwodzi zalotników, tkając i prując całun, a jego syn Telemach wyrusza szukać wieści o nim. Odyseusz wraca do domu przebrany za żebraka, rozpoznaje go tylko stary pies Argos, napina swój wielki łuk i zabija zalotników. Oba poematy napisane są heksametrem daktylicznym i używają tych samych formularnych epitetów, porównań z życia wiejskiego i morza oraz długich mów; ich greka to sztuczna mieszanina dialektów, którą nikt nigdy nie mówił, dlatego Grecy czytają Homera w przekładzie, tak jak cudzoziemcy, ale czytają go jako pierwsi.

Każdy grecki uczeń czyta Odyseję w pierwszej klasie gymnasio, a Iliadę w drugiej, we współczesnych przekładach Nikosa Kazantzakisa i Ioannisa Kakridisa lub Dimitrisa Maronitisa. Język jest pełen Homera: długa udręka to οδύσσεια, ukryta pułapka to δούρειος ίππος (koń trojański), wierna żona to Πηνελόπη, kuszące niebezpieczeństwo to σειρήνα, mądry doradca to μέντορας (od Mentora), a wielka kłótnia to «ομηρικός καβγάς». Odwiedzający wciąż jeżdżą do Myken, twierdzy Agamemnona, i na wyspę Itakę z egzemplarzem poematów w ręku. Na tej stronie można przeczytać krótkie, stopniowane opowieści o koniu trojańskim, Cyklopie, Syrenach, Penelopie i psie Argosie oraz tekst na poziomie B2 o samym Homerze.

• Siedem starożytnych miast uważało Homera za swojego; pewien grecki epigramat wymienia Smyrnę, Rodos, Kolofon, Salaminę, Chios, Argos i Ateny.
• Iliada obejmuje tylko około pięćdziesięciu dni dziesięcioletniej wojny i ani razu nie wspomina konia trojańskiego; ta historia jest opowiedziana w Odysei i w późniejszych poematach.
• Wiele homeryckich zwrotów to formuły powtarzane setki razy, jak «różanopalca Jutrzenka», które pomagały ustnym pieśniarzom tworzyć na poczekaniu.
• Grecy epoki klasycznej uczyli się poematów na pamięć w szkole, a publiczne recytacje całej Iliady i Odysei odbywały się podczas święta Panatenajów w Atenach.